Pyliau o banig: beth ydyn nhw a beth allwch chi ei wneud amdanyn nhw
Pyliau o banig: beth ydyn nhw a beth allwch chi ei wneud amdanyn nhw

Dechreuwch y cwrs yma am ddim nawr. Crëwch gofrif a mewngofnodwch. Ar ôl o chi gwblhau cwrs byddwch yn derbyn datganiad cyfranogiad neu fathodyn digidol os oes un ar gael.

Cwrs am ddim

Pyliau o banig: beth ydyn nhw a beth allwch chi ei wneud amdanyn nhw

1.3 Profiad o anhwylder panig

Hyd yma, rydych wedi dysgu sut mae gweithwyr proffesiynol iechyd meddwl yn diffinio pyliau o banig ac anhwylder panig. Fodd bynnag, ydy barn y gweithwyr proffesiynol yn cyd-fynd â barn y rheini sy’n cael diagnosis o anhwylder panig? Sut beth yw anhwylder panig? Dyma’r cwestiynau y byddwch yn edrych arnynt yn y gweithgaredd canlynol.

Gweithgaredd 3 Sut beth yw anhwylder panig?

Timing: Dylech ganiatáu tua 20 munud

Yn y clip sain canlynol byddwch yn gwrando ar y Seicolegydd Roger Baker, sef arbenigwr panig, yn siarad â thri o bobl sydd wedi profi pyliau o banig dros y blynyddoedd. Mae profiadau’r tri o gael pyliau o banig wedi difetha eu bywydau, ac oherwydd hynny, gellir ystyried bod ganddynt anhwylder panig. Mae Natalie wedi ymddeol fel athrawes ac mae hi’n hyfforddi i fod yn gwnselydd. Mae Tim yn rheolwr mewn cyfleuster iechyd meddwl ac mae Alan yn gogydd hyfforddedig nad yw yn gweithio ar hyn o bryd. Er bod pob un ohonynt yn wahanol, mae’r clip sain yn dangos yn glir bod panig yn gallu cael effaith ddifrifol ar fywyd unrhyw un. Gwrandewch ar y clip sain canlynol ac yna ateb y cwestiwn isod.

Darparwyd y fersiwn sain Gymraeg gan artistiaid trosleisio. Mae’r ffeil sain wreiddiol ar gael yma [Tip: daliwch Ctrl a chliciwch dolen i'w agor mewn tab newydd. (Cuddio tip)] .

Download this audio clip.Audio player: Clip sain 1 Profi panig
NATALIE
Roeddwn i’n meddwl fy mod i’n colli arni –
TIM
A finna
ALAN
A finna
CYFWELYDD
Roeddech chi gyd yn meddwl eich bod yn colli arni?
NATALIE
Ac roeddwn i’n teimlo fel methiant oherwydd doeddwn i ddim yn gallu ymdopi – doeddwn i ddim yn teimlo mod i’n ymdopi â phethau, pethau bob dydd roedd pobl eraill yn gallu ymdopi â nhw ac roeddwn i’n teimlo fel methiant oherwydd hynny.
ALAN
Rydych chi’n teimlo’n unig
NATALIE
Unig iawn –
CYFWELYDD
Ydy, mae’n brofiad rhyfedd. Rydych chi’n meddwl eich bod ar eich pen eich hun nes eich bod yn sylwi bod miloedd yn ei brofi –
Helo, fi yw’r Athro Roger Baker o Brifysgol Bournemouth ac rydyn ni yma yng Nghanolfan Mind yn Bedford er mwyn ceisio edrych yn fanwl ar byliau o banig, beth ydyn nhw a sut deimlad ydyw i’w cael. Felly, dyma pam rydyn ni wedi gofyn i chi fod yma, diolch i chi am ddod Tim, Natalie ac Alan. Hoffwn ofyn cwestiwn i chi. Mae hyn er mwyn helpu pobl i’w ddeall. Mae llawer iawn o bobl yn dweud eu bod nhw wedi teimlo panig cyn gwneud arholiad er enghraifft. Nawr, ydy hyn yr un fath â chael pwl o banig?
TIM
Nac ydy –
ALAN
Na
CYFWELYDD
Rydych chi gyd yn ysgwyd eich pennau
TIM
Dwi’n teimlo ychydig yn bryderus nawr ond nid yw’n ddim byd tebyg i bwl o banig. Dwi’n teimlo fod gan byliau o banig fywydau eu hunain. Pan maen nhw’n dechrau – mae popeth yn adeiladu ac yn adeiladu. Mae ‘gwahanol’ yn air da oherwydd dydw i ddim yn meddwl ei fod yn debyg i unrhyw brofiad arall rydw i wedi ei gael yn fy mywyd. Maen nhw’n unigryw. Maen nhw’n ddwys iawn, iawn, iawn. Maen nhw bron fel fersiwn o orbryder tymor hir sy’n digwydd ar unwaith. Mae’n cyrraedd uchafbwynt yn gyflym. Gwnaethoch chi ddefnyddio arholiadau fel enghraifft, ond pan fydd pobl yn teimlo panig cyn arholiad, dwi’n credu mai pryder tymor hir yw hynny, tra bod panig yn ddwys iawn, iawn ac yn digwydd yn y foment.
CYFWELYDD
Mae’n ymddangos dy fod yn cytuno â hynny Natalie –
NATALIE
Ydw. Mae o’n fy ngwanhau. Dwi methu rhyddhau fy hun – ar ôl iddo gael gafael arnaf i, dyna fo. Mae gen i strategaethau i drio eu lleihau nhw pan fydda i’n eu teimlo nhw’n dod ond os ydy’r pwl yn un drwg, yna does dim ffordd o’i stopio ac mae’n cymryd drosodd fy nghorff. Os ydw i’n symud o’r gwely, dwi’n teimlo’n sâl yn gorfforol. Dyna ydy ffordd fy nghorff o wrthod y gorbryder, o’i wthio allan. Alla i ddim gwisgo. Alla i ddim gwneud dim.
CYFWELYDD
Felly pan roedd Tim yn ei ddisgrifio fel rhywbeth sydd â bywyd ei hun ydy hynny’n –
NATALIE
Yn sicr – ydy – ac mae’n anodd iawn i’r rheini sy’n byw gyda chi ei ddeall.
CYFWELYDD
Beth amdanat ti Alan – ai teimlo panig ydy o neu a yw’n rhywbeth –
ALAN
Na, mae’n debyg i bwl o asthma.
CYFWELYDD
Dwi’n deall
ALAN
Mae’n teimlo felly i mi oherwydd mae gen i asthma hefyd, felly mae’n debyg iawn i gael pwl o asthma. Does dim llawer o wahaniaeth ond mae eich calon yn rasio ychydig yn gynt – ac mae eich meddwl ar ras hefyd. Mae fel pe bai popeth ar chwâl.
CYFWELYDD
Felly, wyt ti’n gallu dweud y gwahaniaeth rhwng pwl o asthma a phwl o banig –
ALAN
Ydw erbyn hyn. Mae teimladau yn rhan o bwl o banig – ydych chi’n gwybod beth ydw i’n ei feddwl?
CYFWELYDD
Emosiynau?
ALAN
Ia, a theimlo’n ddagreuol ac ati –
CYFWELYDD
Pa un sydd waethaf?
ALAN
Pwl o banig–
CYFWELYDD
Pwl o banig?
ALAN
Ia. Gyda phwl o asthma, rydych chi’n gallu cymryd tri neu bedwar pwff ac yna bydd yn diflannu, mae pwl o bryder yn wahanol.
End transcript: Clip sain 1 Profi panig
Clip sain 1 Profi panig
Interactive feature not available in single page view (see it in standard view).

Beth mae Tim, Natalie ac Alan yn ei ddweud am eu profiadau o byliau o banig?

I ddefnyddio’r ymarferoldeb rhyngweithiol yma, bydd angen cyfrif am ddim gyda’r Brifysgol Agored. Mewngofnodwch neu gofrestrwch.
Interactive feature not available in single page view (see it in standard view).

Discussion

Mae Tim, Natalie ac Alan yn siarad am deimladau corfforol, fel teimlo bod eich calon yn rasio, neu deimlo’n sâl yn gorfforol. Maen nhw hefyd yn siarad am y teimladau (teimlo’n ddagreuol) a’r meddyliau negyddol (“Dwi’n colli arni’, Dwi’n fethiant’) sy’n codi pan maen nhw’n cael pwl o banig.

Nawr, gwrandewch ar y ddau glip sain byr nesaf, gyda Tim yn siarad am ei bwl o banig cyntaf erioed a Natalie yn siarad am bwl o banig a gafodd mewn siop.

Download this audio clip.Audio player: Clip sain 2 Pwl o banig cyntaf Tim
TIM
Iawn. Cefais y pwl o banig cyntaf yn y gwaith. Roeddwn i’n eistedd wrth fy nesg. Ar y pryd, roeddwn i’n gweithio mewn canolfan alwadau yn gwerthu ffonau symudol ac roedd grŵp ohonom ni – roedd y tîm o fy amgylch. Roedd y galwadau wedi tawelu felly roedd pawb yn sgwrsio. Mae’n debyg fy mod yn dal sylw pobl gyda beth roeddwn i’n ei ddweud a hanner ffordd trwy’r sgwrs gwnes i anghofio’n llwyr am beth roeddwn i’n siarad a doeddwn i ddim yn gallu cofio beth oedd yn dod nesaf ac yna – fel dwi’n ei ddweud, roedd ganddo’i fywyd ei hun. Yn amlwg, ar y pryd roedd yr adrenalin yn cynyddu’n sylweddol. Doeddwn i ddim yn gallu siarad. Roeddwn i’n teimlo bod pobl yn edrych arnaf i. Felly, mae ymdeimlad o gyfrifoldeb a rhywfaint o gywilydd ac yna dwi’n methu cofio beth rydw i’n ei wneud. Gwnes i ddechrau teimlo’n wirion. Gwnes i ddechrau teimlo’n rhyfedd – mae fel ffynnon sy’n llenwi, ac mae’n swnio’n ddramatig ond does dim modd ei reoli –
Mae’n rhyfedd iawn oherwydd mae’n debyg bod y profiad ond yn para tua deg neu ugain eiliad i bobl eraill ond mae’n teimlo fel ei fod yn para dyddiau ar y tu mewn. Mae popeth yn arafu i lawr. Gwnes i rewi. Gwnes i rewi oherwydd doeddwn i ddim yn gwybod beth oedd yn digwydd. Doeddwn i ddim yn gallu siarad. Roeddwn mewn ystafell yn llawn o bobl, ac mae’n debyg roeddwn eisiau iddyn nhw fy mharchu a chymryd sylw ohonof i. Dwi ddim yn gwybod. Felly dydy hyn ddim ar eich meddwl - ddim ar ein meddyliau pan rydyn ni’n siarad ond pan fydd pwl o banig yn dod yn rhan ohono, mae'n ymddangos bod y ffaith eich bod yn chwilio am sylw a pharch yn dod yn rhan o’r sefyllfa. Ydy hynny’n gwneud unrhyw synnwyr? Yn sydyn, mae popeth yn bwysig. Allwch chi ddim meddwl. Mae fel pêl eira. Mae hyn yn bwysig. Mae hyn yn bwysig. Mae’n rhaid i chi wneud hyn. Dylech wneud hynny. Mae’n rhaid i chi ddianc. Mae cannoedd o feddyliau yn dod i’ch pen ar unwaith ac dydych chi ddim yn gallu dal gafael ar un penodol oherwydd mae un arall yn dod sy’n bwysicach na’r un blaenorol ac mae’n anodd ymdopi. Ond yr unig beth dwi’n cofio ydy fy mod i wedi rhewi. Fel bachgen un ar hugain oed, wnes i ddim cymryd y peth o ddifrif, gan ddweud mod i ddim yn gwybod beth ddigwyddodd a chwerthin gyda fy ffrindiau. Ond roedd o wedi fy nychryn ac ar ôl cael pwl o banig, dwi’n teimlo wedi ymlâdd. Mae’n newid fy niwrnod. Os ydw i’n cael pwl o banig, mae’r diwrnod sy’n dilyn am fod yn un drwg hefyd.
End transcript: Clip sain 2 Pwl o banig cyntaf Tim
Clip sain 2 Pwl o banig cyntaf Tim
Interactive feature not available in single page view (see it in standard view).
Download this audio clip.Audio player: Clip sain 3 Pwl o banig Natalie
NATALIE
Dwi’n cofio un adeg, ond ddim yn siŵr pa flwyddyn oedd hi - tua 2008 efallai, roeddwn i’n ceisio twyllo fy hun i feddwl mod i’n iawn a bod popeth mewn trefn oherwydd dyna beth sy’n fy helpu i ddelio â fy mhyliau o banig. Dwi angen gwybod i ble rwy’n mynd, pryd, pwy fydd yno a sut fydda i’n gadael y sefyllfa. Dyna un o’r ffyrdd rydw i’n lleihau fy mhanig. Gwnes i berswadio fy hun fy mod i’n iawn i wneud rhywfaint o siopa Nadolig y flwyddyn honno ac roedd fy nhad am fy ngyrru i’r dref. Roeddwn i’n gwybod yn union i ba dair siop roeddwn yn mynd, ac yna roedd fy mam am ddod i fy nôl. Cyrhaeddais yn y dref. Roedd y profiad yn ysgubol. Alla i ddim egluro. Roedd yn ormod i mi. Roedd yr holl bobl yn cerdded i fy nghyfeiriad. Daeth rhywun ataf i’n ceisio gwerthu Big Issue a doeddwn i ddim yn gallu delio â’r bobl. Roedd popeth yn ormod i mi. A dwi’n cofio rhedeg – ac roedd hynny’n gwneud i mi deimlo cywilydd – i mewn i Debenhams a bod yn sâl yn y toiledau. Dim ond ers pum munud oeddwn I wedi bod yno. Roeddwn i’n crynu fel deilen. Doeddwn i ddim yn gallu siarad yn iawn a dwi’n cofio, dal yn y ciwbicl toiled, ffonio fy mam i ofyn iddi ddod i fy nôl a’i hymateb hi oedd ‘beth?’ Beth sy’n bod – beth sy’n bod arnat ti? Roedd fy nghoesau fel jeli ac roedd yn teimlo bod popeth o fy amgylch yn digwydd yn araf. Dryswch llwyr.
End transcript: Clip sain 3 Pwl o banig Natalie
Clip sain 3 Pwl o banig Natalie
Interactive feature not available in single page view (see it in standard view).

Tim a Natalie yn rhannu eu profiadau o byliau o banig. Beth sy’n sefyll allan i chi?

I ddefnyddio’r ymarferoldeb rhyngweithiol yma, bydd angen cyfrif am ddim gyda’r Brifysgol Agored. Mewngofnodwch neu gofrestrwch.
Interactive feature not available in single page view (see it in standard view).

Discussion

Bydd pobl wahanol yn sylwi ar bethau gwahanol yn ymateb Tim a Natalie ond un peth allai fod yn amlwg yw gymaint mae profi pwl o banig yn llethu rhywun – mae’n ddwys, yn amhosibl ei stopio ac yn gwneud i chi deimlo wedi ymlâdd wedyn.

dd803_2

Ewch â'ch dysgu ymhellach

Gall gwneud y penderfyniad i astudio fod yn gam mawr, a dyna pam y byddwch eisiau Prifysgol y gellir ymddiried ynddi. Mae gan y Brifysgol Agored 50 mlynedd o brofiad yn cyflwyno dysgu hyblyg ac mae 170,000 o fyfyrwyr yn astudio gyda ni ar hyn o bryd. Cymerwch gip ar holl gyrsiau'r Brifysgol Agored.

Os ydych chi'n newydd i astudio ar lefel addysg uwch, darganfyddwch fwy am y mathau o gymwysterau rydyn ni'n eu cynnig, gan gynnwys ein cyrsiau lefel Mynediad a Thystysgrifau.

Ddim yn barod ar gyfer astudiaeth Prifysgol yna porwch dros 1000 o gyrsiau am ddim ar OpenLearn a chofrestrwch i'n cylchlythyr i glywed am gyrsiau newydd am ddim, wrth iddynt gael eu rhyddhau.

Bob blwyddyn, mae miloedd o fyfyrwyr yn penderfynu astudio gyda'r Brifysgol Agored. Gyda dros 120 o gymwysterau, mae gennym y cwrs iawn i chi.

Gofynnwch am brosbectws Prifysgol Agored