Deall datganoli yng Nghymru
Deall datganoli yng Nghymru

Dechreuwch y cwrs yma am ddim nawr. Crëwch gofrif a mewngofnodwch. Ar ôl o chi gwblhau cwrs byddwch yn derbyn datganiad cyfranogiad neu fathodyn digidol os oes un ar gael.

Cwrs am ddim

Deall datganoli yng Nghymru

8 Bil y Farchnad Fewnol a Brexit

Bu proses Brexit yn fater dyrys i'r gweinyddiaethau datganoledig – cafodd hyn ei waethygu gan fethiant amlwg Llywodraethau olynol y DU i ymgysylltu.

Cafodd cydberthnasau anodd eu gwaethygu yn ôl pob golwg gan lywodraethau â safbwyntiau gwleidyddol gwahanol: Llafur yng Nghaerdydd, yr SNP yng Nghaeredin a'r Ceidwadwyr yn Llundain.

Daeth y materion hyn i ben yn hydref 2020 pan gyflwynwyd Bil Marchnad Fewnol y DU. Nododd Llywodraeth y DU mai diben y Bil oedd ‘sicrhau gweithrediad parhaus di-dor marchnad fewnol y DU, ac ymgorffori egwyddorion mewn cyfraith i sicrhau bod rheoliadau o un rhan o'r DU yn cael eu cydnabod ledled y DU gyfan’ (Aralleiriad o Department for Business, Energy & Industrial Strategy, 2020).

Fodd bynnag, roedd gan y gwledydd datganoledig gryn bryderon y byddai'r Bil yn ailganoli pŵer, am ei fod yn cadw cymhwysedd dros gymorth gwladwriaethol a chymorthdaliadau yn ôl yn San Steffan ac yn rhoi pwerau gwario newydd i Lywodraeth y DU mewn meysydd datganoledig. Roedd y gwledydd datganoledig yn ofni y byddai Llywodraeth y DU yn defnyddio'r pwerau hyn i gyllido sefydliadau'n uniongyrchol a hyrwyddo blaenoriaethau Llywodraeth y DU, na fyddent o bosibl yn gyson â blaenoriaethau'r llywodraethau datganoledig.

Gwrthododd y Senedd a Senedd yr Alban gais Llywodraeth y DU i gytuno ar hyn. Er hynny, pasiwyd y Bil ym mis Rhagfyr 2020, ond cynigiwyd 'fframweithiau cyffredin' fel ffordd o gytuno ar wahaniaethau.  Roedd Llywodraeth Cymru a Llywodraeth yr Alban yn anfodlon o hyd ac aethant ati i baratoi achos yn erbyn Llywodraeth y DU i'w gyflwyno i'r Goruchaf Lys yn 2021.

  • Yn eich barn chi, a oedd Llywodraeth y DU yn ymddwyn yn ddoeth i gynnal swyddogaeth marchnad fewnol y DU neu'n peryglu'r setliad datganoli?

  • Gall gymryd sawl blwyddyn i'r ateb i'r cwestiwn hwn ddod i'r amlwg wrth i'r DU addasu i fywyd y tu allan i'r Undeb Ewropeaidd. Yn ddi-os, gwnaeth y ffordd yr ymdriniodd y llywodraeth Geidwadol ar y pryd â'r cwestiwn hwn roi straen anghynaladwy ar gydberthnasau. Gwnaeth ei methiant i gydnabod, o leiaf, bryderon y llywodraethau datganoledig, sbarduno ymgyrchoedd ar gyfer newid cyfansoddiadol cynyddol ym mhob rhan o'r DU.

Crynodeb:

Dyma sesiwn gyntaf y Cynulliad lle na chynhaliwyd adolygiad eang o swyddogaethau, er bod panel arbenigol ar faint a threfniadau etholiadol y Cynulliad a Chomisiwn ar Gyfiawnder. Cyflawni trosglwyddiadau pŵer cynharach oedd llawer o'r newidiadau arwyddocaol a welwyd yn ystod y cyfnod hwn.

DEV_2

Yn byw yng Nghymru? Rhyddhewch eich uchelgais gyda chwrs rhan-amser â thâl gyda'r Brifysgol Agored yng Nghymru.

Gyda grantiau hyd at £4,500* i helpu gyda chostau byw, a benthyciadau ffioedd dysgu i dalu ffioedd cwrs, nawr yw'r amser i gymryd y cam nesaf.

Mwy o wybodaeth

*Mae rheolau cymhwysedd yn berthnasol ar gyfer cymorth ariannol.