Deall datganoli yng Nghymru
Deall datganoli yng Nghymru

Dechreuwch y cwrs yma am ddim nawr. Crëwch gofrif a mewngofnodwch. Ar ôl o chi gwblhau cwrs byddwch yn derbyn datganiad cyfranogiad neu fathodyn digidol os oes un ar gael.

Cwrs am ddim

Deall datganoli yng Nghymru

8 Crynodeb diwedd y cwrs

Cafodd ddatganoli ddechrau heriol yng Nghymru. Cafodd y syniad ei wrthod gan yr etholaeth yn 1979 ac yna prin ei gymeradwyo yn 1999.

Dyfeisiwyd y trefniadau cychwynnol yn gyflym a bu'n aneffeithiol yn ymarferol. Roedd yn anodd i ACau sicrhau unrhyw newid go iawn ac roedd diffyg craffu gwirioneddol.

Roedd diffyg brwdfrydedd nifer o wleidyddion a’r etholaeth wedi llesteirio blynyddoedd cynnar y Senedd, ac mae wedi profi'n anodd iawn gwrthdroi sinigiaeth a sbarduno diddordeb ac ymgysylltiad.

Mae pryderon parhaus wedi bod ynghylch nifer yr ASau, diffyg awdurdodaeth gyfreithiol ar wahân yng Nghymru a pherthnasau rhyng-sefydliadol dan straen.

Cafodd gwaith arferol y llywodraeth ei gyfaddawdu gan batrwm adolygu, adrodd a diwygio rhwng 2004 a 2016.

Wedi dweud hynny, mae'r Senedd bellach yn bodoli ers dros 20 mlynedd, ac mae ganddi lawer i ymfalchïo ynddo:

  • Yn 2003, Cynulliad Cenedlaethol Cymru oedd y ddeddfwrfa gyntaf yn y byd i ethol 50% o gynrychiolwyr benywaidd a 50% o gynrychiolwyr gwrywaidd.
  • Yn 2007, Cymru oedd y wlad gyntaf yn y DU i gyflwyno presgripsiynau am ddim i bawb. Bwriad hyn oedd lleihau anghydraddoldebau iechyd.
  • Yn 2011, cyflwynwyd tâl o 5c am fagiau siopa. Arweiniodd hyn at ostyngiad amcangyfrifedig o 70% yn y defnydd o fagiau siopa untro rhwng 2011 a 2014.
  • Yn 2013, cyflwynodd y Ddeddf Trawsblannu Dynol (Cymru) system 'cydsyniad tybiedig', gan olygu bod yn rhaid i unigolyn optio allan o roi organau yn hytrach nag optio i mewn. Nod y Ddeddf hon yw cynyddu nifer yr organau a meinweoedd sydd ar gael i'w trawsblannu.

Ac er bod newid yn anodd, gwnaed cynnydd cyfansoddiadol. Rhoddwyd pwerau deddfu i'r Cynulliad mewn sawl maes o fywyd Cymreig. Cafodd hefyd bwerau codi trethi. I adlewyrchu ei thwf mewn statws, cafodd enw'r Cynulliad ei newid i Senedd neu Welsh Parliament.

Ond beth sy'n digwydd nesaf? Erbyn dechrau'r 2020au, mae'r DU ar ddibyn cyfansoddiadol gyda chysylltiadau rhwng y cenhedloedd yn cael eu profi'n aruthrol.

Mae Gogledd Iwerddon wedi cael eu dal yng nghanol helynt Brexit ac mae’r Alban yn edrych yn barod am ail refferendwm annibyniaeth.

Os caiff y DU ei hail-lunio, fel sy’n ymddangos yn fwyfwy tebygol, mae’n ddigon posibl y bydd sefyllfa Cymru yn newid eto. Wedi’r cyfan, proses yn hytrach na digwyddiad yw datganoli.

DEV_2

Yn byw yng Nghymru? Rhyddhewch eich uchelgais gyda chwrs rhan-amser â thâl gyda'r Brifysgol Agored yng Nghymru.

Gyda grantiau hyd at £4,500* i helpu gyda chostau byw, a benthyciadau ffioedd dysgu i dalu ffioedd cwrs, nawr yw'r amser i gymryd y cam nesaf.

Mwy o wybodaeth

*Mae rheolau cymhwysedd yn berthnasol ar gyfer cymorth ariannol.