Mathemateg Pob dydd 1
Mathemateg Pob dydd 1

Dechreuwch y cwrs yma am ddim nawr. Crëwch gofrif a mewngofnodwch. Ar ôl o chi gwblhau cwrs byddwch yn derbyn datganiad cyfranogiad neu fathodyn digidol os oes un ar gael.

Cwrs am ddim

Mathemateg Pob dydd 1

3 Ffracsiynau

Described image
Ffigur 10 Edrych ar ffracsiynau

Beth yw ffracsiwn?

Diffiniad ffracsiwn yw rhan o gyfan. Felly er enghraifft, mae one divided by three, neu ‘draean’ yn un rhan o dair rhan, pob un o faint hafal.

Described image
Ffigur 11 Cyflwyno ffracsiwn: un traean

Mae ffracsiynau’n un o nodweddion pwysig bywyd pob dydd. Gallen nhw sicrhau y cewch y fargen orau wrth siopa – neu y cewch y darn mwyaf o pizza! Wrth ichi fynd drwy’r adran hon, byddwch yn gweld sut y gellid defnyddio ffracsiynau pan rydych chi’n siopa neu yn y gweithle.

Mae ffracsiynau’n perthyn i ddegolion a chanrannau, y byddwch yn edrych arnyn nhw yn yr adrannau sy’n dilyn hon.

Bydd yr adran hon yn eich helpu i:

  • roi trefn ar ffracsiynau a’u cymharu
  • canfod cywertheddoedd rhwng ffracsiynau
  • cyfrifo rhannau o feintiau a mesuriadau cyfan (e.e. cyfrifo disgownt mewn sêl).

Edrychwch ar yr enghraifft ganlynol cyn gwneud y gweithgaredd:

Gellir ysgrifennu hanner fel one divided by two h.y. un o ddwy ran hafal.

Described image
Ffigur 12 Cyflwyno ffracsiwn: un hanner

Gellir ysgrifennu chwarter fel one divided by four h.y. un o bedair rhan hafal.

Described image
Ffigur 13 Cyflwyno ffracsiwn: un chwarter

Gellir ysgrifennu wythfed fel one divided by eight h.y. un o wyth rhan hafal.

Described image
Ffigur 14 Cyflwyno ffracsiwn: un wythfed

Awgrym: Enw’r rhif ar dop y ffracsiwn yw’r rhifiadur. Enw’r rhif ar waelod y ffracsiwn yw’r enwadur. Gelwir unrhyw ffracsiwn â rhif 1 ar y top yn ‘ffracsiwn uned’, felly mae one divided by two, one divided by three and one divided by 12 er enghraifft, yn ffracsiynau uned.

Efallai na fydd 1 ar ben y ffracsiwn. Er enghraifft, ystyr two divided by three yw ‘dwy ran o dair’ neu ‘dau draean’.

Described image
Ffigur 15 Cyflwyno ffracsiwn: dau draean

Enghraifft: Lle mae ewyllys, mae ffracsiwn

Mae Arglwydd Walton yn llunio ewyllys i bennu pwy fydd yn etifeddu stad y teulu. Mae’n bwriadu gadael one divided by two y stad i’w fab, one divided by three i’w ferch a one divided by six i’w frawd.

  1. Pwy sy’n cael y gyfran fwyaf?
  2. Pwy sy’n cael y gyfran leiaf?

Dull

Pan mai 1 yw rhifiadur pob ffracsiwn, po fwyaf yw enwadur y ffracsiwn, lleiaf yw’r ffracsiwn.

Gan edrych ar yr enghraifft uchod, gellir rhoi’r ffracsiynau yn nhrefn eu maint gan ddechrau gyda’r lleiaf:

one divided by six, one divided by three, one divided by two

Felly:

  1. Mae’r gyfran fwyaf (one divided by two) yn mynd i’w fab.
  2. Mae’r gyfran leiaf (one divided by six) yn mynd i’w frawd.

Os gofynnir ichi roi grŵp o ffracsiynau yn nhrefn eu maint, weithiau mae’n helpu i newid yr enwaduron i’r un rhif. Gellir gwneud hyn trwy chwilio am y lluosrif cyffredin lleiaf – hynny yw, y rhif mae’r holl enwaduron yn lluosrifau ohono.

FSM_1_WELSH

Oeddech chi'n gwybod pe byddech chi'n astudio cwrs rhan-amser â thâl gyda'r Brifysgol Agored yng Nghymru, gallech gael hyd at £4,500* i'ch helpu gyda'ch costau byw?

Mwy o wybodaeth

*Mae rheolau cymhwysedd yn berthnasol ar gyfer cymorth ariannol.