Mathemateg Pob dydd 1
Mathemateg Pob dydd 1

Dechreuwch y cwrs yma am ddim nawr. Crëwch gofrif a mewngofnodwch. Ar ôl o chi gwblhau cwrs byddwch yn derbyn datganiad cyfranogiad neu fathodyn digidol os oes un ar gael.

Cwrs am ddim

Mathemateg Pob dydd 1

5 Canrannau

Described image
Ffigur 26 Edrych ar ganrannau

Fel ffracsiynau a degolion, byddwch yn gweld digonedd o gyfeiriadau at ganrannau yn eich bywyd pob dydd. Er enghraifft:

Described image
Ffigur 27 Enghreifftiau o ganrannau

Bydd yr adran hon yn eich helpu i:

  • roi canrannau mewn trefn a’u cymharu
  • gweithio allan canrannau mewn ffyrdd gwahanol
  • deall sut mae canrannau’n cynyddu ac yn lleihau
  • adnabod cywertheddoedd cyffredin rhwng canrannau, ffracsiynau a degolion.

Felly beth yw canran?

  • Mae’n rhif allan o 100.
  • Ystyr 40% yw ‘40 allan o bob 100’.
  • Symbol canran yw %.
  • Ystyr 100% yw 100 allan o 100. Gallech hefyd nodi hwn fel y ffracsiwn 100 divided by 100.

Efallai eich bod wedi gweld enghreifftiau o ganrannau ar labeli dillad. Ystyr ‘100% gwlân’ yw bod y dilledyn wedi’i wneud o wlân a dim byd arall. Ystyr ‘50% gwlân’ yw bod y dilledyn wedi’i wneud hanner o wlân a hanner o ddeunyddiau eraill.

Mae’r enghreifftiau canlynol yn dangos sut i weithio allan canran o swm.

Enghraifft: Sut allwch chi gyfrifo gostyngiadau canrannol?

Mae siop ar-lein yn cynnig disgownt o 10% ar deledu sy’n costio £400 fel arfer. Faint o ddisgownt gewch chi?

Mae canran yn rhif allan o 100, felly ystyr 10% yw ‘10 allan o 100’. Gellid hefyd nodi hyn fel 10 divided by 100, neu 10 o ganfedau.

Mae yna ffyrdd gwahanol o weithio allan canrannau. Mae’r dull a ddewiswch yn dibynnu’n llwyr ar y rhifau rydych chi’n gweithio gyda nhw.

Dyma ddau ddull o ddatrys y broblem hon:

Dull 1

I ddechrau, rydym yn canfod 1%.

I ganfod 1% o swm, dylech ei rannu â 100 (fel y gwnaethoch yn gynharach yn y sesiwn hwn):

400 ÷ 100 = 4

Pan fyddwn yn gwybod beth yw 1% o swm, gallwn ganfod unrhyw ganran trwy luosi â’r ganran rydym eisiau ei chanfod. Felly i ganfod 10%, rydym yn lluosi’r ffigur 1% â 10:

4 × 10 = 40

£40 yw’r disgownt.

Os ydych chi’n meddwl am 10% fel ffracsiwn mawr sef 10 divided by 100, rydych yn defnyddio rheol rhannu â’r enwadur (y rhif gwaelod mewn ffracsiwn) a lluosi â’r rhifiadur (y rhif ar y top).

Mae yna ddull arall o ganfod yr ateb.

Dull 2

Mae canran yn rhif allan o 100, felly 10 divided by 100yw 10%, sef yr un peth a dweud one divided by 10.

Os ydyn ni eisiau canfod 10% o £400, mae yr un peth â chanfod one divided by 10 o £400:

400 ÷ 10 = 40

Mae hyn yn rhoi’r ateb £40.

Os gallwch weithio allan 10% o swm, gallwch ganfod llawer o ganrannau eraill. Dyweder, er enghraifft, eich bod eisiau canfod 30% o £60.

Yn gyntaf, rydych chi’n canfod 10%, trwy rannu â 10 (dull 2):

60 ÷ 10 = 6

Mae 30% yn dri 10%, felly pan fyddwch yn gwybod beth yw 10%, gallwch luosi’r swm â 3:

6 × 3 = 18

Felly £18 yw 30% o £60.

Awgrymiadau

  • I ganfod 20%, canfyddwch 10% yn gyntaf ac yna lluosi â 2.
  • I ganfod 5%, canfyddwch 10% yn gyntaf ac yna haneru’r ateb (rhannu â 2).

Pa ddull sydd orau gennych?

  • Bydd Dull 1 yn gweithio ar gyfer unrhyw ganran, ac mae’n ddull da i’w ddefnyddio i ganfod canrannau gan ddefnyddio cyfrifiannell.
  • Gellir defnyddio Dull 2 i weithio allan canrannau yn eich pen os yw’r rhifau’n addas.

Mae yna ffyrdd cyflym eraill o weithio allan rhai canrannau:

50% = one divided by two, felly gallwch haneru’r swm (rhannu’r swm â 2)

25% = one divided by four, felly gallwch rannu’r swm â 4 (neu gallwch ei haneru a’i haneru eto)

75% = three divided by four, felly gallwch rannu’r swm â 4 ac yna lluosi â 3 (neu gallwch ganfod 50% a 25% o’r swm, ac yna adio’r ddau ffigur at ei gilydd).

Defnyddiwch y dull sydd orau gennych i’ch helpu gyda’r gweithgareddau canlynol. Cofiwch wirio’ch atebion pan fyddwch wedi cwblhau’r cwestiynau.

Gweithgaredd 34: Canfod canrannau o symiau

  1. Mae angen ichi dalu blaendal o 20% ar wyliau sy’n costio £800. Faint yw’r blaendal?

Ateb

Dull 1

Er mwyn canfod faint yw’r blaendal, mae angen ichi ganfod beth yw 20% (20 divided by 100) o £800. I wneud hyn, yn gyntaf mae angen ichi ganfod beth yw 1% (one divided by 100) o £800:

  • 800 ÷ 100 = 8

Felly 20% (20 divided by 100) o £800 yw:

  • 8 × 20 = 160

Y blaendal yw £160.

Dull 2

Er mwyn cyfrifo 10%, neu one divided by 10, mae angen ichi rannu’r rhif â 10:

  • 800 ÷ 10 = 80

Nawr mae gennych 10% ac mae arnoch angen 20%. Felly mae angen ichi luosi’ch 10% â 2:

  • 80 × 2 = 160

Y blaendal yw £160.

  1. Cyfrifwch y canlynol gan ddefnyddio unrhyw ddull sydd orau gennych heb gyfrifiannell:
    • a.50% of £170
    • b.30% of £250
    • c.25% of £120
    • d.75% of £56
    • e.80% of £95
    • f.5% of £620

Ateb

Mae yna ffyrdd gwahanol y gallech fod wedi gweithio allan yr atebion i’r cyfrifiadau hyn. Mae un dull wedi’i awgrymu mewn cromfachau bob tro, ond efallai y byddwch wedi defnyddio dull gwahanol.

  • a.£85 (170 ÷ 2 = 85)
  • b.£75 (Canfod 10% yw 250 ÷ 10 = 25, felly 30% = 3 × 25 = 75)
  • c.£30 (120 ÷ 4 = 30)
  • d.£42 (75% yw ; 56 ÷ 4 = 14, ac yna 14 × 3 = 42)
  • e.£76 (Canfod 10% yw 95 ÷ 10 = 9.50, felly 80% = 8 × 9.50 = 76)
  • f.£31 (Canfod 10% yw 620 ÷ 10 = 62, felly 5% = 62 ÷ 2 = 31)
FSM_1_WELSH

Ewch â'ch dysgu ymhellach

Gall gwneud y penderfyniad i astudio fod yn gam mawr, a dyna pam y byddwch eisiau Prifysgol y gellir ymddiried ynddi. Mae gan y Brifysgol Agored 50 mlynedd o brofiad yn cyflwyno dysgu hyblyg ac mae 170,000 o fyfyrwyr yn astudio gyda ni ar hyn o bryd. Cymerwch gip ar holl gyrsiau'r Brifysgol Agored335.

Os ydych chi'n newydd i astudio ar lefel addysg uwch, darganfyddwch fwy am y mathau o gymwysterau rydyn ni'n eu cynnig, gan gynnwys ein cyrsiau lefel Mynediad336 a Thystysgrifau337.

Ddim yn barod ar gyfer astudiaeth Prifysgol yna porwch dros 900 o gyrsiau am ddim ar OpenLearn338 a chofrestrwch i'n cylchlythyr339 i glywed am gyrsiau newydd am ddim, wrth iddynt gael eu rhyddhau.

Bob blwyddyn, mae miloedd o fyfyrwyr yn penderfynu astudio gyda'r Brifysgol Agored. Gyda dros 120 o gymwysterau, mae gennym y cwrs iawn i chi.

Gofynnwch am brosbectws Prifysgol Agored