# 1.2 Gweithgareddau sain

Gwrandewch ar yr eitem sain isod a chwblewch y gweithgaredd.

## Eitem sain 1 (Rygbi yn y Gymru gyfoes)

Yn Eitem Sain 1 (isod), mae Hugh Mackay yn cyfweld â Gareth Williams, Athro Hanes yng Nghanolfan Cymru Fodern a Chyfoes ym Mhrifysgol Morgannwg, am rygbi yng Nghymru. Mae'n ysgolhaig brwdfrydig ac yn cefnogi'r gamp genedlaethol ac ef hefyd yw un o gydawduron hanes swyddogol URC, Fields of Praise (Gwasg Prifysgol Cymru, 1980). Gwrandewch ar yr eitem sain nawr.

Mae'r eitem sain hon yn Saesneg; mae trawsysgrif Cymraeg ar gael.

This browser does not support audio playback.

Transcript

## Gweithgaredd 2

Ystyriwch y cwestiynau isod a gwnewch nodiadau arnynt. Ar ôl ichi orffen, cymharwch eich nodiadau â'r drafodaeth isod.

1. Sut y daeth rygbi yn brif ffocws ar gyfer hunaniaeth genedlaethol yng Nghymru?

2. Pwy sy'n ymwneud â rygbi a phwy sydd wedi'u heithrio neu'u gwthio i'r ymylon?

3. Sut mae newidiadau yn y gêm yn newid ffyrdd poblogaidd o ymgysylltu â rygbi yng Nghymru?

### Discussion

1. Fel y trafodwyd yn Adran 1 ac Eitem Sain 1, mae'r cysylltiad rhwng hunaniaeth genedlaethol a rygbi yn hirsefydledig. Cafodd rygbi ei gyflwyno i Gymru yng nghanol y ddeunawfed ganrif a chafodd ei fabwysiadu gan boblogaeth de Cymru a oedd yn tyfu ac a oedd yn cynnwys nifer fawr o fewnfudwyr, ar adeg o ddiwydiannu cyflym. Er i'r gamp gyrraedd Cymru drwy'r system ysgolion bonedd, erbyn buddugoliaeth 1905 yn erbyn y Crysau Duon, rygbi oedd y gamp genedlaethol. Mae wedi llwyddo i apelio at y de a'r Gogledd, yn ogystal ag ardaloedd gwledig a threfol, ac wrth i'r genedl dyfu (o ran ei sefydliadau cenedlaethol a'r graddau y mae pobl Cymru yn uniaethu â'r genedl) mae rôl rygbi fel camp sy'n uno'r genedl a gweithgaredd diwylliannol wedi cynyddu hefyd.

2. Fel y gwnaethoch ddarllen yn Adran 1, mae rygbi yng Nghymru yn ymwneud ag eithrio yn ogystal â chynnwys, a theimlir yr angerdd a'r cynnwrf mwyaf pan fydd Cymru yn chwarae Lloegr. Fel y mae'r Stereophonics yn canu: ‘As long as we beat the English we don’t care.’ Ond hyn yn oed o fewn Cymru, mae rhai wedi'u heithrio i ryw raddau: er enghraifft, mae llai o gefnogaeth i'r gêm yn y gogledd na'r de. Mae rhaniadau mawr rhwng dynion a merched hefyd, ond gwelwyd twf sylweddol yn nifer y merched sy'n cefnogi ac yn chwarae rygbi dros y blynyddoedd diwethaf. Yn gymharol ddiweddar (cyfnod apartheid yn Ne Affrica), nid yw hanes rygbi Cymru ar faterion yn ymwneud â hil wedi bod yn dda. A gellir ystyried bod y gamp yn un hynod o wrywaidd sydd wedi'i gwreiddio mewn heterorywioldeb (heb gynnwys penderfyniad Gareth Thomas i ddatgelu ei fod yn hoyw). Nid yw'r rhan fwyaf o bobl yng Nghymru, wrth gwrs, yn chwarae rygbi nac yn ei wylio, heblaw ar ddiwrnodau Rhyngwladol, a hyd yn oed bryd hynny, lleiafrif bach o'r boblogaeth sy'n gwneud hynny.

3. Mae'r clip hwn yn dadlau nad yw rygbi bellach yn gêm gymunedol ac, yn amlwg, mae nodweddion economaidd-gymdeithasol y dorf sy'n mynd i gemau'r Chwe Gwlad yng Nghaerdydd yn wahanol iawn heddiw o gymharu â'r cyfnod cyn-broffesiynol. Yn lleol, fodd bynnag, mae'r gêm yn gymunedol iawn a bellach mae llawer mwy o rygbi ar y teledu ac mae llawer o bobl yn ei wylio. Mae dyfodiad y gêm broffesiynol a'r strwythur rhanbarthol, sydd wedi lleihau statws rhai timau lleol, hefyd yn golygu bod pobl yn uniaethu mwy â'r tîm cenedlaethol.

OpenLearn - Y Gymru Gyfoes
Except for third party materials and otherwise, this content is made available under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 Licence, full copyright detail can be found in the acknowledgements section. Please see full copyright statement for details.