Skip to main content
Printable page generated Friday, 22 Oct 2021, 08:04
Use 'Print preview' to check the number of pages and printer settings.
Print functionality varies between browsers.
Printable page generated Friday, 22 Oct 2021, 08:04

16. Mikakati ya Kupunguza Maambukizi ya VVU kutoka kwa Mama hadi kwa Mtoto kabla ya Kuzaliwa

Kipindi cha 16 Mikakati ya Kupunguza Maambukizi ya VVU kutoka kwa Mama hadi kwa Mtoto kabla ya Kuzaliwa

Utangulizi

VVU (Virusi Vya Ukimwi) huharibu kingamwili na kusababisha kifo mtu asipotibiwa ipasavyo na dawa za kupunguza makali ya VVU. Virusi hubebwa kwa damu ya mtu aliyeambukizwa na pia hupatikana katika njia ya uzazi ya wanaume na wanawake walioambukizwa. Vinaweza kuambukizwa kutoka kwa mtu mmoja hadi mwingine kwa kufanya ngono bila kinga (ngono bila kondomu) au uhamishaji wa damu ulioambukizwa. Mama anaweza pia kumwambukiza mtoto virusi wakati wa ujauzito, leba na kuzaa, na pia unyonyeshaji.

Ni muhimu kuwashauri wajawazito kuhusu uzuiaji wa maambukizi ya VVU kutoka kwa mama hadi kwa mtoto na kuchunguza VVU ni shughuli ya kawaida ya utunzaji katika ujauzito. Kipindi hiki kinaeleza unachohitaji kujua kuhusu Uzuiaji wa Maambukizi kutoka kwa Mama hadi kwa Mtoto hivyo unaweza kuijadili kwa njia inayofaa na wajawazito utakapowatembelea. Pia tunakuelimisha jinsi ya kuchunguza VVU katika damu, kule vijijini au katika Kituo chako cha Afya. Utakaposoma Moduli mbili zinazofuata, Utunzaji wa leba na kuzaa na Utunzaji baada ya kuzaa, utajifunza kuhusu sera na utendaji wa Uzuiaji wa Maambukizi kutoka kwa Mama hadi kwa Mtoto katika muda huo. Moduli ya Magonjwa Ambukizi, inashughulikia uchunguzi wa VVU, uzuiaji na matibabu katika jamii nzima. Hapa tunazingatia wanawake wajawazito kabla ya kuzaa.

Malengo ya Somo la Kipindi cha 16

Ukimaliza kipindi hiki, unapaswa kuwa na uwezo wa:

16.1 Kufafanua na kutumia kwa usahihi maneno yote muhimu yaliyochapishwa kwa herufi nzito. (Swali la Kujitahmini 16.1)

16.2 Kueleza mambo yanayozidisha maambukizi ya VVU kutoka kwa mama hadi kwa mtoto wakati wa utunzaji katika ujauzito. (Swali la Kujitahmini 16.2)

16.3 Kutoa huduma muhimu na ushauri bora kuhusu VVU kwa wajawazito. (Swali la Kujitahmini 16.3)

16.4 Fahamu jinsi ya kutumia mbinu ya uchunguzi wa VVU ya kutoshirikisha na utaje tofauti kati ya mbinu ya kushirikisha na kutoshirikisha. (Swali la Kujitahmini 16.4).

16.1 Uzuiaji wa Maambukizi ya VVU kutoka kwa Mama hadi kwa Mtoto wakati wa Utunzaji katika Ujauzito

Kwa kuzuia maambukizi ya VVU kutoka kwa mama hadi kwa mtoto tunamaanisha hatua zilizoundwa ili kupunguza maambukizi ya VVU kutoka kwa wajawazito walio na VVU hadi kwa watoto. Ingawa uchunguzi wa VVU na ushauri kabla ya ujauzito ni muhimu, unapaswa kukumbuka kwamba utunzaji katika ujauzito inaweza kukupa nafasi ya kuchunguza na kuwashauri wanawake katika jamii kuhusu VVU. Unapaswa kuangalia Uzuiaji wa Maambukizi kutoka kwa mama hadi kwa mtoto kama swala muhimu ya utunzaji katika ujauzito kabla ya kuzaa, kama ulivyojifunza katika Kipindi cha 13. Ni njia ya kuwasaidia na kuwatunza wajawazito walio na maambukizi ya VVU, pia kwa wapenzi na watoto wao. Hii itachangia kufanikisha lengo la nchi zilizo Kusini mwa Jangwa la Afrika kuondoa VVU ifikapo mwaka 2020’.

Bara la Afrika linalenga kuchunguza wanawake wote wajawazito waliotayari kutoa maelezo. Inamaanisha taarifa yoyote inayotolewa na mtu yeyote anayefanyiwa uchunguzi au kutibiwa, na anayefahamu hatari au umuhimu wa taratibu zinazotolewa. Hata ikiwa vifaa na mafunzo ya kufikia lengo la 100% ya kuchunguza wanawake wote katika Kituo cha Afya cha ngazi ya juu hazijapatikana, unapaswa kufahamu kuhusu uchunguzi wa VVU na utawapatia matibabu ya aina gani wanawake walioambukizwa VVU. Kwa hivyo, wakikubali kuchunguzwa unaweza kuwaelezea kitakachofanyika. Tunapaswa kusisitiza umuhimu wa kutoa taarifa yote.

16.2 Maambukizi ya VVU kutoka kwa mama hadi kwa mtoto hutokea lini?

Ingawa maambukizi ya VVU kutoka kwa mama hadi kwa mtoto inaweza kutokea wakati wa ujauzito, hatari kubwa ya maambukizi ni wakati wa leba na kuzaa. Hatari ya maambukizi kutoka kwa mama hadi kwa mtoto (MKMM) wakati wa kunyonyesha, hutegemea namna na muda wa kunyonyesha.

Kabla ya kushughulikia, inakadiriwa kuwa kati ya watoto wachanga 40 kutoka 100 (40%) waliozaliwa na kina mama walio na VVU wataambukizwa. Jedwali 16.1 linaonyesha hatari ya maambukizi wakati wa ujauzito, leba na kuzaa, na wakati wa kunyonyesha. Asilimia sitini ya watoto wa kina mama walio na VVU hawatapata virusi hivi kamwe. Hata hivyo, sio rahisi kutabiri ni mama yupi atakayesambaza virusi kwa mtoto, hivyo ni lazima utoe huduma ya uzuiaji wa maambukizi kutoka kwa mama hadi kwa mtoto kwa wajawazito wote walio na VVU

Jedwali 16.1 Asilimia iliyokadiriwa ya maambukizi ya VVU kutoka kwa mama hadi kwa mtoto (MKMM) wakati wa vipindi tofauti vya maambukizi.

Muda wa maambukiziHatari ya maambukizi ya VVU kutoka kwa Mama hadi kwa Mtoto (MKMM) bila suluhisho lolote
Wakati wa ujauzito (katika uterasi)5–10%
Wakati wa leba na kuzaa 10–15%
Wakati wa kunyonyesha baada ya kuzaa 5–10%
Hatari ya kijumla bila kunyonyesha15–25%
Hatari ya kijumla na kunyonyesha hadi miezi 620–35%
Hatari ya kijumla na kunyonyesha hadi miezi 18-2430–45%
Jumla ya hatari ya MKMM20–40%
Ilinukuliwa kutoka FMoH, 2007, Miongozo ya Uzuiaji wa Maambukizi kutoka kwa Mama hadi kwa Mtoto barani Afrika.
  • Kwa kuangalia data katika Jedwali 16.1, Kipindi cha unyonyeshaji huathiri vipi hatari ya MKMM?

  • Mtoto huwa katika hatari ya kuambukizwa VVU, akinyonyeshwa kwa muda mrefu. Ikiwa mtoto atanyonyeshwa hadi miezi 6 hatari ya kupata maambukizi ni 20-35%. Hatari huongezeka hadi 30-45% ikiwa mtoto atanyonyeshwa hadi umri wa miezi 18-24. Hii ni kupanda kwa 10% kwa hatari ya MKMM

    Mwisho wa jibu

Ikiwa maambukizi ya VVU inaweza kutambuliwa na kutibiwa kwa njia inayofaa katika kipindi cha utunzaji katika ujauzito, basi itapunguza uwezekano wa MKMM wakati wa leba na kuzaa au unyonyeshaji. Baada ya hapo, tutaangalia mambo ambayo huongeza hatari ya MKMM wakati wa ujauzito.

16.3 Vipengele vinavyongeza hatari ya maambukizi ya VVU wakati wa ujauzito

Virusi hupatikana kwa wingi katika njia ya uzazi (seviksi na ukeni) na kwa damu ya mama, kwa wajawazito walio na VVU. Kwa hivyo, ikiwa mtoto atakuwa wazi kwa viowevu vya ukeni au damu ya mama wakati wa leba na wa kuzaa, kuna chanzo kikubwa cha kutokea kwa MKMM.

Kawaida, hakuna mchanganyiko wa moja kwa moja kati ya damu ya mama na ya fetasi kwa uterasi, kulingana na Kipindi cha 5. Hata hivyo, chochote kitakachovunja kizuizi kati ya plasenta na ukuta wa uterasi kitazidisha hatari ya MKMM. Kisanduku 16.1 kinaorodhesha baadhi ya mambo ambayo wakati wa ujauzito yanaweza kudhuru kizuizi cha usambazaji wa damu kati ya mama na fetasi katika plasenta, na kuzidisha hatari ya MKMM. Utajifunza mengi kuhusu mambo ya hatari yanayoongeza chanzo cha Maambukizi ya VVU kutoka kwa Mama hadi kwa Mtoto wakati wa leba na kuzaa, na wakati wa kunyonyesha, katika Moduli mbili zifuatazo za Utunzaji wa Leba na Kuzaa na Utunzaji baada ya kuzaa.

Kisanduku 16.1 Uharibifu wa kizuizi kati ya fetasi na mishipa ya damu yam am katika plasenta

Mambo ya kawaida ambayo huharibu kizuizi kati ya fetasi na mishipa ya mama katika plasenta na kuweka wazi fetasi kwa damu ya mama ni pamoja na:

  • Maambukizi ya plasenta kwa sababu ya malaria, na bakteria au virusi.
  • Plasenta kuvuja damu kabla ya leba (kuvuja damu kabla ya kuzaa). Hii hutokea kwa sababu ya kuachana kwa plasenta (plasenta kujiachilia kabla ya kutoka kwa uterasi) au plasenta privia (Plasenta inaofunika ufunguzi wa seviksi). Utajifunza mengi zaidi katika Kipindi cha 21.
  • Jeraha katika fumbatio kutokana na pigo, au vitu vilivyo na ncha ambavyo huingia kwa fumbatio.
  • Fumbatio kukandwa kwa nguvu na wauguzi wa kitamaduni baada ya miezi mitatu ya mimba. Katika baadhi ya maeneo ya Kusini mwa Jnagwa la Afrika, waganga wa kitamaduni hukanda fumbatio mara kwa mara, wakiamini itarahisisha uzalishaji.
  • Utapiamlo kwa wajawazito, hasa upungufu wa Vitamini C, A au madini ya zinc.
  • Uvutaji wa sigara, hudhoofisha membreni za fetasi na kuzunguka mtoto ambaye hajazaliwa na kuzidisha hatari ya kuachana kwa plasenta.

Swali unaloweza kuuliza ni je, mimba huathiri maendeleo ya ugonjwa wa VVU, au maendeleo ya ugonjwa wa VVU huathiri ujauzito. Hadi sasa, kuna ithibati kwamba mimba haizidishi VVU. Vile vile, hakuna ithibati kwamba maambukizi ya VVU husababisha matokeo mabaya ya mimba.

16.4 UMKMM: maswala muhimu ya kuzingatia

Unapaswa kuwashawishi wajawazito wote wajitolee kuchunguzwa kwa VVU. Unaweza kutekeleza uchunguzi wewe mwenyewe (tazama Sehemu 16.5.1 hapa chini), lakini kama huwezi kutekeleza uchunguzi, uchunguzi huo hupatikana katika vituo vyote vya afya na hospitali. Mweleze mjamzito kwamba ikiwa atapatikana na VVU, anaweza kupata huduma bora ya kuzuia mtoto wake kutokana na VVU kabla au baada ya kuzaa. Pia mwambie kwamba kuna matibabu yake na mpenzi wake (ikiwa mpenzi wake atapatikana na VVU). Maswala muhimu ya UMKMM zilizozingatiwa zimetajwa katika Jedwali 16.2.

Profilaksisi (inatamkwa kama ‘proff-ill-aksisi’) inamaanisha ‘tiba linalolenga kuzuia’. Dawa za kupunguza makali ya VVU hutumiwa ili kuzuia maambukizi ya VVU kutoka kwa mama aliye na VVU hadi kwa mtoto.

Kisanduku 16.2 Maswala muhimu ya kuzingatia katika UMKMM

  • Uchunguzi wa VVU na ushauri. Utajifunza mengi kuihusu katika kipindi hiki. (Ulijifunza kuhusu kanuni za kushauri za kijumla katika kipindi cha 15)
  • Kuwapatia wanawake wajawazito walio na VVU dawa za kupunguza makali. Dawa hizi hupigana na virusi kama vile VVU ambavyo ni ya 'familia' ya virusi iitwayo retroviruses. Hupewa kama sehemu ya tiba ya kupunguza makali kwa wanawake ambao wanastahili kuanza matibabu ya maambukizi ya VVU kwao, au tiba ya kupunguza makali ya virusi kwa wajawazito ambao hawastahili kuanza matibabu ya kurefusha maisha kwa wakati huu. Kuwapa wajawazito dawa za kupunguza makali ya VVU ama kabla au wakati wa ujauzito huwafaidi moja kwa moja, lakini pia husaidia kuzuia maambukizi ya VVU kwa mtoto. Kwa mujibu wa Miongozo ya VVU ya Uzuiaji wa Maambukizi kutoka kwa Mama hadi kwa Mtoto wa2007 ya Afrika, dawa za kuongeza maisha zinapaswa kuanzishwa katika wiki ya 28 ya ujauzito, lakini matibabu yake inaweza kuanza wakati wowote kama mwanamke anastahili. (Utajifunza kwa undani kuhusu vigezo vya ustahilivu tiba ya VVU katika Moduli ya Magonjwa Ambukizi).
  • Kutekeleza uzalishaji kwa njia salama. Hizi zimefunzwa katika Moduli ya Utunzaji wa Leba na Kuzaa.
  • Kutekeleza ulishaji wa mtoto kwa njia ya salama. Utajifunza kuhusu haya katika Moduli ya Udhibiti wa maradhi ya watoto wachanga na ya utotoni.

16.4.1 Dawa za kutibu na kupunguza makali ya VVU

Dawa za kupunguza makali ya virusi ya kukinga maambukizi ya VVU kutoka kwa mama hadi kwa mtoto zinahusisha kumpatia mama dawa za kurefusha maisha kwanzia wiki 28 za ujauzito, pia kwa mama wakati wa leba na kuzaa, na kwa mtoto wake mara tu baada ya kuzaliwa. Dawa hizi hupunguza hatari ya maambukizi ya VVU kwa mtoto. Ni tofauti na tiba ya kupunguza makali ya virusi anayopewa mama ili kutibu maambukizi ya VVU, kulingana na uhakiki wa vigezo vyake.

Ikiwa mama aliye na VVU anapendelea na asisitize kuzaa nyumbani, dawa za kupunguza makali ya virusi za kisasa ambazo zinaweza kupatikana zinaitwa Nevirapine. Wakati utajua kwamba mama aliye na VVU yuko karibu kuzaa nyumbani, ikiwa umepewa mamlaka na umehitimu kufanya hivyo, unapaswa kumpa dozi moja ya Nevirapine (miligramu 200) ameze leba inapoanza. Ni bora ikiwa utatekeleza utambuzi wa leba na umpatie dawa wewe mwenyewe. Pia, mtoto anapaswa kupokea dozi moja ya Nevirapine baada ya siku 3 za kuzaliwa. Unapaswa kuwapa dawa hii moja kwa moja kulingana na uzito wa mtoto. Utajifunza kufanya hivi katika Moduli ya Magonjwa Ambukizi katika mtaala huu.

Kwa wale wanaozaa katika kituo cha afya au hospitalini, aina tatu ya dawa za kurefusha maisha zinapaswa kumezwa na kina mama walio katika leba kama profilaksisi (AZT + Neverapine + Lamuvudine). Mke na mumeo wanapaswa kujua kwamba aina hizo tatu za dawa zimezwapo wakati wa leba humkinga mtoto.

Aidha, mtoto atapewa dawa mbili (AZT + Lamuvudine) kwa wiki 1-4. Hivyo basi, unapaswa kuwashawishi kina mama walio na VVU kuzalisha katika vituo vya afya au hospitalini.

Dawa hizi za kupunguza makali ya virusi hupunguza hatari ya Maambukizi ya VVU kutoka kwa Mama hadi kwa Mtoto, lakini hazitibu maambukizi ya VVU kwa mama wala haziboreshi afya yake. Wakati mwingine, mjamzito anaweza kuanza kutumia dawa za kupunguza makali ya VVU ili kutibu VVU kabla ya kuzaa (iwapo anastahiki). Kwa hivyo, unapaswa kuwahimiza wajawazito wote walioambukizwa VVU kwenda kwenye kituo cha afya kilicho karibu kuangalia kama wanaweza kuanza kunywa dawa za kupunguza makali ya VVU ambazo zitalinda watoto wao.

16.5 Utaratibu wa kuchunguza VVU wakati wa ujauzito

Ni bora kufanya uchunguzi wa VVU kwa wajawazito wote. Huu ni uchunguzi wa hiari, baada ya kuelimishwa kabla ya uchunguzi, mjamzito ana haki ya kukataa kuchunguzwa (kama ilivyoelezwa hapo mbeleni, katika Sehemu ya 16.5.2). Barani Afrika fomu iliyotiwa sahihi haihitajiki ili uchunguzi wa VVU ufanywe – lakini maelezo ya wazi ni muhimu.

Shirika la Afya Duniani na huduma za afya katika nchi nyingi Afrika, linahamasisha swala la kutoa ushauri na uchunguzi wa VVU. Hii inamaanisha kwamba utakapofunzwa kufanya hivyo, unapaswa kutoa uchunguzi na ushauri wa VVU mara kwa mara kama sehemu ya huduma ya wajawazito na afya ya watoto. Hupaswi kusubiri hadi mama aitishe (ushauri na uchunguzi wa VVU). Iwapo hujapata mafunzo katika swali hili, unapaswa kutoa elimu kabla ya uchunguzi na umpatie mama rufaa kwenye kituo cha afya kilichoko karibu, au umjulishe siku ya uchunguzi wa kijumla.

16.5.1 Kutambua maambukizi ya VVU kwa kutumia uchunguzi wa damu

Maambukizi ya VVU yanaweza kutambuliwa katika damu kwa aina tatu za uchunguzi. Hii ni pamoja na Uchunguzi wa VVU wa Haraka, ambayo ni uchunguzi unaoweza kutekelezwa tu nyumbani au katika Kituo cha Afya. Uchunguzi mwingine wa pili (the Western blot test and enzyme immunoassay test), zinaweza kufanyika katika kituo cha afya cha ngazi ya juu. Kulingana na urahisi wa kutumia, Uchunguzi wa VVU wa haraka hutumika kwa kawaida barani Afrika. Inahusu kuchukua kiasi kidogo cha sampuli ya damu kutoka kwenye kidole kwa kutumia chombo safi, na uchukue tone la damu ili uiweke kwenye kifaa cha kuchunguzia (Jedwali 16.1). Utajifunza jinsi ya kutekeleza uchunguzi na kusoma matokeo katika Moduli ya Magonjwa ya Ambukizi.

Picha 16.1 Sampuli ya damu inachukuliwa kwa Uchunguzi wa VVU wa Haraka. (Picha kutoka Taasisi ya Utafiti ya Afya na Lishe Afrika)

Kanuni mbalimbali ya vifaa vya kufanyia uchugnuzi wa VVU ambazo zimeendelezwa za kuchunguza damu ni sawa. Uchunguzi huu ni wa kina katika utambuzi wa maambukizi ya VVU. Zinafanya kazi kwa kugundua kingamwili (protini zinazotengenezwa na mwili ili kupambana na maambukizi) ambazo hutokea kwa damu baada ya kipindi cha utambulizi wa maambukizi ya VVU. Kipindi tambulizi ni kipindi cha muda (hadi wiki 12 au miezi 3) kati ya virusi kuingia mwilini mwa mtu na kuonekana kwa ugunduzi wa kingamwili katika damu ya mtu. Katika baadhi ya hali, mtu asiyekuwa na maambukizi ya VVU anaweza kuwa na virusi, lakini visionekane kwa sababu bado yuko katika kipindi virusi visivyotambulika. Kumchunguza mtu huyu tena baada ya miezi 3 kutoka siku ya maambukizi ya VVU matokeo yataonyesha kuwepo kwa maambukizi.

  • Sampuli kiasi cha damu ya mtu inapitishwa kwa Uchunguzi wa VVU wa Haraka kwa kutumia vifaa viwili kutoka kwa watengenezaji tofauti. Je, unaweza kueleza ni kwa nini damu hiyo imechunguzwa mara mbili kwa kutumia vifaa viwili tofauti?

  • Matokeo yataaminika zaidi ikiwa mikakati yote miwili itabainisha. Ikiwa matokeo yote mawili ni tofauti, inaonyesha kwamba uchunguzi unaweza kuwa haujafanywa vizuri na wa tatu unapaswa kufanywa kama ‘kihakikishi’

    Mwisho wa jibu

16.6 Hatua katika uchunguzi wa VVU na ushauri

16.6.1 Mbinu za kushiriki na za kutoshiriki

Kuna mbinu mbili tofauti za kushauri wajawazito kuhusu umuhimu wa kuchunguzwa kwa VVU: zinajulikana kama ‘kushiriki’ na ‘kutoshiriki.’ Mbinu ya kushiriki inahusisha kushauri mwanamke kwa muda wa dakika 40 katika chumba cha kibinafsi, umjulishe kila kitu anapaswa kujua, ili akubali kuchunguzwa kwa hiari (yaani, kushiriki, au kuaminiwa na mwanamke). Hata hivyo, mwishoni mwa kipindi cha ushauri, anaweza kukataa kuchunguzwa. Mbinu ya kushiriki ulifanywa hadi mwaka wa 2006 Afrika na bado ndio inayotumiwa.

Mbinu ya kutoshiriki, kwa upande mwingine, inahusisha kumfahamisha mwanamke kwamba yuko karibu kufanyiwa uchunguzi wa VVU. Lengo kuu la mbinu ya kutoshiriki ni kuhakikisha kuwa wanawake wengi (na wanaume) wamefanyiwa uchunguzi wa maambukizi ya VVU. Tofauti kati ya kushiriki na kutoshiriki imeelezewa kwa muhtasari katika Jedwali 16.2. Hasa unavyoweza kuiona, mbinu za kutoshiriki imefaulu zaidi katika kufikia uchunguzi wa juu kuliko ilivyo kuwa kwa kushirki.

Jedwali 16.2 Kulinganisha mbinu za kushauri ya kushiriki na kutoshiriki katika uchunguzi wa VVU.
HaliKushirikiKutoshiriki
Mwongozo wa Kitaifa ya Kuzuia Maambukizi ya VVU kutoka kwa Mama hadi kwa Mtoto20012007
KushauriKushauri kabla na baada ya uchunguzi (kabla na baada; kabla ya uchunguzi inaweza kuchukua muda mrefu hadi mteja akubali uchunguzi) Baada ya uchunguzi (baada ya matokeo ya uchunguzi isipokuwa mteja akatae kuchunguzwa au kutoshiriki)
Kiwango cha ukweli wa uchunguzi (idadi ya watu waliochunguzwa) Chini sana Juu sana
Husaidia watu kuona uchunguzi wa VVU kama ya kawaida LaNdio

Manufaa mengine ya mbinu ya kutoshiriki kwa uchunguzi wa VVU ni utaratibu wa kawaida kwa kila mtu. Kutekeleza uchunguzi wa VVU kwa kawaida husaidia kuondoa uoga wa kufanyiwa uchunguzi, kwa hivyo siku za mbeleni itakuwa kama uchunguzi wa ugonjwa mwingine wa kawaida. Taarifa kuhusu uchunguzi wa VVU unaweza kutolewa katika vikao vya vikundi, ambavyo pia husaidia; kwa mfano, unaweza kupanga mkutano wa kikundi cha wajawazito katika jamii kuyajadili masuala ya huduma inayolenga wajawazito, na utaje uchunguzi wa VVU kama sehemu ya huduma ya kawaida kwa wajawazito. Mwisho, haichukui muda mwingi wa mhudumu wa afya, kwa sababu haichukui muda mrefu kushauri kila mwanamke.

16.6.2 Kushauri kina mama waliokataa kufanyiwa uchunguzi wa VVU

Kuna baadhi ya mambo muhimu juu ya mbinu ya kutoshirki ambazo unahitaji kuelewa. Kwanza, mama anaweza kukataa kufanyiwa uchunguzi - yeye anaweza-kukataa. Pili, iwapo atapatikana na VVU, atapewa ushauri baada ya kuchunguzwa, mama atapewa ushauri baada ya uchunguzi. Tatu, kina mama wasioshiriki (waliokataa) watatengewa kipindi kirefu zaidi cha ushauri, ambacho huanza kwa kuwapa nafasi ya kueleza wasiwasi wao na sababu za kukataa kufanyiwa uchunguzi, kwa hivyo unaweza kushughulikia maswali yao maalum na wasiwasi.

Ili ufanikiwe kushauri kina mama waliokataa kuchunguzwa, washawishi ili wakuamini. Sisitiza kuwa utambuzi wa mapema na matibabu au tiba ya kuzuia maradhi linaboresha sana nafasi ya kuishi kwa kina mama wanalio na VVU na watoto wao. Mama akijua hali yake ya VVU haimaanishi mume wake au mwenzake ana haki ya kujua pia - ni hiari yake kuarifu hali yake ya VVU au iwe siri. Hata hivyo, akifichua hali yake, atakuwa na manufaa makubwa maana familia yake inaweza kumsaidia. Mhakikishie mama kuwa VVU si ugonjwa unaohitaji kuwa siri tena au ya aibu. Pia, si ugonjwa unaosababisha kifo, ikiwa itatambuliwa mapema na kutibiwa.

Iwapo mama ataendelea kukataa kuchunguzwa kwa VVU, ushauri zaidi unapaswa kutolewa atakapozuru kituo cha afya kwa huduma ya utunzaji katika ujauzito. Anapaswa kuhakikishiwa kuwa kukataa kwake kuchunguzwa haiathiri huduma yake ya utunzaji katika ujauzito, leba na kuzaa, baada ya kuzaa, au huduma zinazohusiana. Mshawishi achunguzwe. Usimlazimishe, lakini mjulishe kwamba ikiwa atabadili wazo lake, uchunguzi wa VVU na ushauri unaweza kutolewa katika ziara ya baadaye. Andika sababu zake za kukataa iwe kumbusho la kutoa ushauri na uchunguzi wakati ujao. Kisanduku 16.3 kinatoa muhtasari wa baadhi ya sababu za kawaida za kina mama kukataa kuchunguzwa kwa VVU.

Kisanduku 16.3 Sababu za kawaida wanawake hukataa kuchunguzwa kwa VVU
  • Uoga wa kupatikana na VVU na kupoteza matumaini.
  • Uoga wa kupatikana na VVU na kusababisha mvurugano katika ndoa na kutalakiana.
  • Uoga wa kupatikana na VVU na kutoamini wahudumu wa afya kudumisha siri ya matokeo.
  • Uoga wa kupatikana na VVU na kusababisha kuaibika na kubaguliwa na jamii.

16.6.3 Miongozo ya Uchunguzi wa Haraka wa VVU

Algorithm ni seti ya miongozo inayo kuwezesha kufuata hatua kwa mipangilio ya vitendo, ikiwa na maelezo katika kila hatua kulingana na matokeo. Kielelezo 16.2 inaonyesha miongozo iliyopitishwa kwa Uchunguzi wa Haraka wa VVU Afrika.

Kielelezo 16.2 Uchunguzi wa wa Haraka wa VVU Afrika.

Kama unavyoona kutoka Kielelezo 16.2, ikiwa uchunguzi wa kwanza unaonyesha kuwepo kwa VVU, ili kuhakikisha mteja anayo VVU, kuna haja ya kufanya uchunguzi wa pili ili kuthibitisha matokeo ya uchunguzi wa kwanza.

  • Je, mwongozo katika Kielelezo 16.2 unaonyesha ni nini kinapaswa kufanyiwa ikiwa uchunguzi wa pili hauonyeshi kuwepo kwa VVU (ni kinyume na matokeo ya uchunguzi wa kwanza)?

  • Mwongozo unahitaji uchunguzi wa tatu ufanywe ili kuamua - uchunguzi huu utathibitisha matokeo ya kuwepo kwa VVU katika uchunguzi wa kwanza, au kutokuwepo katika uchunguzi wa pili.

    Mwisho wa jibu

Kufuatia hatua katika mwongozo inahakikisha kuwepo kwa VVU kumethibitishwa na vipimo viwili tofauti kabla ya matokeo kutolewa kwa mteja.

16.6.4 Kujadili matokeo ya uchunguzi wa VVU: ushauri baada ya uchunguzi

Ikiwa mama amekubali, na amechunguzwa kwa VVU, unahitaji kujua jinsi ya kujadili matokeo (pamoja na mume wake) wakati wa ushauri baada ya kuchunguzwa. Kwa watu wazima, matokeo ya kuwepo kwa VVU kunamaanisha kwamba kwa hakika mtu ana maambukizi ya VVU. Kama utakavyojufunza katika Moduli za baadaye, matokeo ya kuwepo kwa VVU kwa mtoto mchanga hakumaanishi kwamba mtoto ana maambukizi. Antibodi za mama zinazokinga VVU zinaweza kuingia kwenye damu ya mtoto wakati wa leba na wa kuzaa, na ni vigumu kutambua kutokana na Uchunguzi wa Haraka wa VVU kama inatambua antibodi zake au za mtoto. Matokeo ya kutokuwepo kwa VVU kwa kawaida inamaanisha mama au mtoto hana maambukizi ya VVU.

Mama anaweza kuwa katika hatari kubwa ya maambukizi ya VVU iwapo alifanya ngono bila kinga na mtu ambaye hali yake ya VVU haijulikani, au anayejulikana kuwa na VVU, au iwapo mumewe ana mke mwingine au wenzi wengine, au mume wake anajidunga dawa za kulevya. Ikiwa matokeo ya uchunguzi wa mara ya kwanza kwa mama kama huyu yanaonyesha kutokuwepo kwa VVU, anapaswa kuchunguzwa tena baada ya miezi 3 ili kuthibitisha matokeo ya awali.

16.6.5 Ushauri baada ya kuchunguza kina mama wajawazito wanaoishi na VVU

Unapozungumza na mama aliyepatikana na VVU, unapaswa kuwa makini sana kwa hisia zake, ambazo ni pamoja na mshtuko, hasira au kutoamini. Akiwa na uwezo wa kukusikiza, hakikisha kuwa:

  • Umuhimu wa kuzaa mtoto katika kituo cha afya cha ngazi ya juu ni kuwepo kwa dawa za kuzuia maambukizi ya virusi na pia mbinu salama za kuzaa zinatolewa, ili kuzuia Maambukizi ya VVU kutoka kwa Mama hadi kwa Mtoto.
  • Anaweza kupunguza hatari ya mgonjwa kwa:
    • Matumizi ya Dawa za Kupunguza Makali ya VVU zinazopendekezwa ili kuzuia magonjwa nyemelezi.
    • Kufanya ngono kwa kutumia kondomu na mwenzi wake ili kumlinda kutokana na maambukizi ya VVU, na kuhakikisha kwamba yeye hapati magonjwa mengine yoyote ya kutoka kwake ikiwa anafanya ngono bila kinga na mtu mwingine yeyote.
    • Kula chakula kingi kilicho na lishe bora, kama inavyopendekezwa kwa kina mama wote wajawazito bila kujali hali yao ya VVU (rejelea Kipindi cha 14)
    • Dumisha usafi wa kibinafsi, kama inavyopendekezwa kwa kila mtu ili kuzuia maambukizi ya bakteria, virusi, protozoa na fungi, maambukizi ya parasiti na vimelea na wadudu, na matatizo ya ngozi.
  • Jinsi ya kuzuia maambukizi ya VVU kutoka kwa Mama hadi kwa mtoto (kama ulivyojifunza katika kipindi hiki) ikiwa ni pamoja na njia salama ya kumlisha mtoto (utajifunza katika Moduli juu ya Udhibiti wa maradhi ya Watoto wachanga na ya Utotoni).
  • Kwamba mwenzi au mume wa mama na watoto lazima wachunguzwe kwa VVU.
  • Umuhimu wa kuzuia maambukizi ya VVU kwa watu wengine na jinsi ya kufanya hivyo.
  • Umuhimu wa rufaa kwa ufuatiliaji na maendeleo ya huduma ya afya ya VVU, mwenzake na kwa mtoto aliye katika hatari ya kuambukizwa VVU, na wanafamilia wengine.

Magonjwa nyemelezi ni maambukizi yanayosababishwa na bakteria au virusi kwa watu ambao mifumo ya kingamwili yao ni dhaifu, kwa mfano kwa sababu ya VVU. Mtu aliye na afya kwa kawaida huwa na uwezo wa kupambana na maambukizi ya bakteria au virusi hivi.

16.6.6 Ushauri baada ya kuchunguza wajawazito wasio na maambukizi ya VVU

Hata ingawa mama atakuwa na utulivu kuwa hana VVU, unapaswa kuhakikisha kuwa anaelewa:

  • Namna ya kubakia bila maambukizi ya VVU kwa kufanya ngono kwa njia salama.
  • Haja ya uchunguzi wa VVU baadaye ikiwa hatari ya maambukizi itatokea zaidi, au ikiwa uchunguzi ulifanywa mapema kabla ya antibodi za maambukizi ya VVU kujitokeza.
  • Kunyonyesha mtoto kwa kipekee (yaani, kunyonyesha tu, bila kumlisha kwa chupa au vyakula vigumu kabla ya umri wa miezi 6).
  • Iwapo ataambukizwa VVU wakati wa ujauzito au kunyonyesha, mtoto yuko katika hatari ya kuambukizwa VVU kutoka kwa Mama (rejelea Kisanduku 16.1 hapo juu).
  • Umuhimu wa upangaji uzazi madhubuti na kuacha nafasi kati ya kila mimba. (Moduli kuhusu Upangaji Uzazi itawafundisha maelezo yote ya mbinu tofauti tofauti.)

16.6.7 Orodha ya uchunguzi na ushauri wa VVU wakati wa kipindi cha ujauzito

Jedwali16.3 hapo chini linatoa muhtasari wa hatua zinazofuatwa katika uchunguzi na ushauri wa VVU katika kipindi cha ujauzito, wakati wanapotembelea kliniki mara ya kwanza na kila mara. Ni matumaini yetu kuwa ni ya manufaa kwako. Kumbuka pia hutapata mafunzo ya utendaji katika funzo la Kuzuia Maambukizi ya VVU kutoka kwa Mama hadi kwa Mtoto, jambo ambalo pia litahusisha sera na taratibu wakati wa kipindi cha leba na baada ya kuzaa.

Jedwali 16.3 Orodha ya kuwashauri kina mama wajawazito kwa VVU wakati wa huduma ya ujauzito.
Uliza, ChunguzaMatokeoMatibabu na ushauri
  • Je, umewahi kufanyiwa uchunguzi wa VVU?
  • Kama ndiyo, unajua matokeo?

    (Eleza mama kwamba matokeo ni siri yake.)

  • Je mwenzake amechunguzwa?
  
  • Anayo VVU.
  • Hakikisha kwamba anamtembelea mhudumu aliye na uzoefu na kupokea taarifa muhimu kuhusu Uzuiaji wa Maambukizi ya VVU kutoka kwa Mama hadi kwa Mtoto
  • Uliza kuhusu Dawa za Kupunguza Makali ya VVU na uhakikishe kuwa mama anajua wakati wa kuanza
  • Uliza jinsi atakuwa akipata dawa.
  • Uliza chaguo lake la kumlisha mtoto
  • Mshauri juu ya huduma ya ziada wakati wa ujauzito, kuzaa, na baada ya kuzaa
  • Mshauri juu ya kutumia kondomu kila mara na kwa usahihi
  • Mshauri manufaa ya kumshirikisha mwenzi wake katika uchunguzi
 

 

 
  • Hakuna matokeo ya uchunguzi wa VVU au hataki kusema.
  • Toa taarifa muhimu juu ya VVU
  • Mshauri kuhusu uchunguzi na ushauri wa kujitolea ili kujua hali ya VVU
  • Mshauri juu ya kutumia kondomu kila mara na kwa usahihi
  • Mshauri manufaa ya kumshirikisha mwenzake katika uchunguzi
  • Hana VVU
  • Toa taarifa muhimu juu ya VVU
  • Mshauri manufaa ya kuwashirikisha na kuchunguza mwenzi
  • Mshauri umuhimu wa kukaa bila kuambukizwa kwa matumizi sahihi na thabiti ya kondomu

16.8 Huduma ya ziada kwa mama anayeishi na VVU wakati wa ujauzito

Hatimaye, utafiti wa hivi karibuni barani Afrika ulionyesha kwamba wengi wa washiriki wa utafiti huo waliamini kuwa ikiwa kina mama wanaoishi na VVU wanapata mimba, afya zao kwa ujumla uzorota kwa sababu ujauzito uchochea uendelezaji wa VVU. Kama ilivyoelezwa hapo juu, kuwa mjamzito haimaanishi kwamba hali ya afya ya mama itazorota. Hata hivyo, afya ya mama inaweza kuzorota wakati wa ujauzito kwa sababu ya hatua ya VVU. Mama akipata mimba akiwa katika hali kali ya VVU, bila shaka atapata matatizo mengi ya kiafya, ikiwa ni pamoja na magonjwa nyemelezi. Kwa hivyo si kuwa na VVU yenyewe yenye itaongoza wahudumu wa afya kutoa huduma ya ziada - ni hatua ya ugonjwa huo.

Muhtasari wa Kipindi cha 16

Katika Kipindi cha 16, umejifunza kwamba:

  1. Hali hatari za kawaida zinazongeza chanzo cha maambukizi ya VVU kutoka kwa mama hadi kwa mtoto wakati wa utunzaji katika ujauzito ni: chochote kilicho haribu kizuizi cha kawaida kinachotenganisha damu ya mama na ya fetasi katika plasenta, kama vile maambukizi kwa plasenta au kutokwa na damu, jeraha, kusugua vibaya fumbatio, utapiamlo kwa mama, na uvutaji sigara; mtoto kupatana na mchozo kutoka ukeni ulioambukizwa au damu ya mama wakati wa leba na kuzaa; na kupatana kwa muda mrefu na VVU kutoka kwa maziwa ya mama.
  2. UMKMM inatolewa kama sehemu ya kawaida ya huduma ya afya ya mama na ya mtoto. Ndio hatua ya kwanza katika huduma ya uzuiaji, matibabu, utunzaji na usaidizi kwa kina mama wajawazito wanaoishi na VVU, watoto wao, na washirika.
  3. Uchunguzi wa VVU na ushauri ni moja ya hatua ya kimsingi ya kuzuia maambukizi ya VVU kutoka kwa mama hadi kwa mtoto. Zingine ni: kutoa dawa za kupunguza makali ya VVU kwa kina mama wanaoishi na VVU na watoto wachanga, utoaji wa huduma salama ya kuzaa, na ulishaji wa mtoto.
  4. Mbinu ya kutoshirikisha ya kushauri wa kuchunguza VVU ni bora zaidi kuliko mbinu ya kushirikisha na inapendekezwa na miongozo ya nchi nyingi Afrika.
  5. Uchunguzi wa Haraka wa VVU ndio unaotumika kawaida katika uchunguzi wa antibodi za VVU nchini Afrika na inafaa kwa uchunguzi wa kupima damu nyumbani na katika kituo cha Afya.
  6. Kuwepo kwa VVU lazima uthibitishwe na uchunguzi wa pili kwa kutumia kifaa cha kampuni nyingine. Iwapo uchunguzi wa pili inatofautiana na matokeo ya uchunguzi wa kwanza, uchunguzi wa tatu unapaswa kutekelezwa kwa kutumia Mwongozo wa Uchunguzi wa Haraka wa VVU (Kielelezo 16.2).
  7. Kina mama walio na VVU lazima wahimizwe sana kuzaa katika kituo cha afya cha ngazi ya juu ambapo mbinu za juu zaidi za Kuzuia Maambukizi ya VVU kutoka kwa Mama hadi kwa Mtoto na dawa za kuzuia maambukizi za kiwango cha juu zaidi kuliko zile zinazopatikana kwa kawaida, zinanaweza kutolewa.
  8. Ushauri baada ya kuchunguza kwa kina mama wanaoishi na VVU na wale ambao hawana unapaswa kuwa ni pamoja na ushauri wa mazoea ya kufanya ngono salama, kuhimiza mume au mwenzi wa mama kuchunguzwa VVU, na umuhimu wa kupanga uzazi.
  9. Kina mama wajawazito wanaoishi na VVU watahitaji utunzaji na usaidizi zaidi unaoendelea, na rufaa na ufuatiliaji wao, watoto wao walio hatarini ya maambukizi, wenzi wao, na wengine katika familia.

Maswali ya Kujitathmini ya Kipindi cha 16

Kwa kuwa umekamilisha kipindi hiki, unaweza kutathmini jinsi ulivyofanikisha Malengo ya Somo kwa kujibu maswali haya. Andika majibu yako katika shajara yako ya somo na uyajadili na Mkufunzi wako katika Mkutano ujao wa somo la usaidizi. Unaweza kulinganisha majibu yako na Maelezo juu ya Maswali ya Kujitathmini mwishoni mwa Moduli hii.

Swali la Kujitathmini 16.1 (linatathmini Malengo ya Somo 16.1)

Mama anafanya ngono na mtu aliye na VVU. Baada ya wiki mbili anafanyiwa uchunguzi wa maambukizi ya VVU. Matokeo yanaonyesha kutokuwepo VVU.

  • a.Je, utaamini matokeo haya? Toa sababu za jibu lako.
  • b.Unapaswa kufanya nini tena?
Answer
  • a.Hapana, hupaswi kuamini matokeo hayo. Huenda antibodi za mama hazijatokea tangu kuambukizwa, uchunguzi unaweza kutoa matokeo yasiyoonyesha kuwepo kwa VVU hata ikiwa ameambukizwa kufuatia ngono.
  • b.Mshauri mama aje kwa uchunguzi tena baada ya antibody kujitokeza, ambacho huchukua karibu wiki 12, na kutumia njia salama ya ngono ili kuhakikisha kwamba hapitishi VVU kwa mwingine ikiwa amepata maambukizi.

Mwisho wa jibu

Swali la Kujitathmini 16.2 (linatathmini Malengo ya Somo 16.2)

Hali nyingi huongeza hatari ya MKMM katika kipindi cha ujauzito. Nini hufanana kwa hali hizi mbili? Toa mifano miwili.

Answer

Hali mbili ni ufutaji wa sigara, na jeraha katika fumbatio, kwa mfano kutoka chombo kilichochongoka. (Kumbuka: Unaweza kuwa umechagua hali zingine kutoka zile zilizoorodheshwa katika Kisanduku 16.1.) Hali hizi hufanana kwa sababu zinaweza kuharibu kizuizi kati ya usambazaji wa damu kwa plasenta na fetasi na hivyo damu ya mama kuchanganyika na ya fetasi. Hii inaongeza hatari ya Maambukizi ya VVU kutoka kwa Mama hadi kwa Mtoto.

Mwisho wa jibu

Swali la Kujitathmini 16.3 (linatathmini Malengo ya Somo 16.3)

Mama mjamzito amekataa kuchunguzwa kwa VVU. Je, unaweza kufanya lolote?

Answer

Ikiwa mama mjamzito amekataa kuchunguzwa kwa VVU, unaweza:

  1. Kuchunguza ni kwa nini alikataa – anayo sababu maalum ya kukataa? Shughulikia maswala yoyote maalum na wasiwasi anayoweza kuwa nayo. Andika majadiliano hayo. Mshawishi ili akuamini na ushughulikie matatizo yake kwa makini, kwa mfano kuhusu athari kwa familia yake, uoga wa kuaibika na ubaguzi.
  2. Mhakikishie kwamba kukataa kwake kuchunguzwa haiathiri upatikanaji wa utunzaji katika ujauzito, utunzaji wa leba na kuzaa, utunzaji baada ya kuzaa, au huduma zinazohusiana.
  3. Kutoa ushauri kabla ya uchunguzi tena katika ziara ya ujauzito wa baadaye.

Mwisho wa jibu

Swali la Kujitathmini 16.4 (linatathmini Malengo ya Somo 16.4)

Je, ni manufaa gani kuu ya kutumia mbinu ya kutoshirikisha badala ya kushirikisha katika uchunguzi wa VVU?

Answer

Kwanza, kina mama wajawazito wengi wanaweza kukubali uchunguzi wa VVU ikiwa mbinu ya kutoshirikisha itatumika. Pili, kina mama wengi wakichunguzwa, uchunguzi wa VVU itaonekana kama jambo la kawaida na kukubali kama sehemu ya kawaida ya utunzaji katika ujauzito. Tatu, haichukui muda mwingi wa wahudumu wa afya, kwa sababu haihusishi muda mrefu wa ushauri kabla ya uchunguzi kwa kila mwanamke.

Mwisho wa jibu