Para 1.3

Roedd gweithiau ysgolheigaidd o'r fath yn ganlyniad blynyddoedd lawer o waith ymchwil trylwyr, ond i rai Cymry gwladgarol, ac yn arbennig yn achos Iolo Morganwg, roedd yr adferiad araf, trefnus a braidd yn dameidiog hwn yn y deunydd yn llawer rhy gyfyngedig, ac ym marn Iolo nid oedd yn cyffroi rhyw lawer ar chwilfrydedd y boblogaeth yn gyffredinol. Yr hyn oedd ei angen, ym marn Iolo, oedd darlun mwy dramatig a bywiog o’r gorffennol, ac felly yn fwriadol a hunan-ymwybodol ceisiodd greu delwedd o'r fath. Yn fab i saer maen o Drefflemin ym Mro Morgannwg, roedd gan Iolo frwdfrydedd cwbl anghyffredin dros hanes a llenyddiaeth Gymraeg. Yn gaeth gydol ei oes i'r cyffur laudanum, y mae wedi cael ei ddisgrifio gan Prys Morgan fel 'eliffant twyllodrus' y traddodiad llenyddol, y mae ei ffugiadau yn enghraifft berffaith o sut aeth proses yr adferiad diwylliannol allan o reolaeth.