Atodiad 2

‘Cyflwr yr Undeb’

Yr Athro Richard Wyn Jones o Ganolfan Llywodraethiant Cymru, Caerdydd yn sgwrsio â’r Athro Linda Colley ar wefan Open Learning y Brifysgol Agored

http://www.youtube.com/ watch?v=Lg8a0OWsU-Y [Tip: daliwch Ctrl a chliciwch dolen i'w agor mewn tab newydd. (Cuddio tip)]

Hanesydd yw’r Athro Linda Colley sydd wedi gweithio ar yr hyn y mae’n ei alw yma yn ‘long history’ yr Undeb a datblygiad Prydeindod yn Ynysoedd Prydain. Yn ogystal â rhagweld canlyniadau materion cyfoes, mae’n dangos inni sut mae’r dychymyg hanesyddol hefyd yn bwysig er mwyn datgelu’r hanes dwfn sy’n sail gudd, yn aml, i’r sefyllfa bresennol, mewn ffyrdd nad ydym bob amser yn eu gwerthfawrogi ar lefel ymwybodol. Wrth ymateb i gwestiynau ei chynulleidfa am broblemau cyfoes o ran datganoli a dyfodol yr Undeb, mae’r Athro Colley yn aml yn mynd yn ôl i’r gorffennol er mwyn atgoffa pobl, er enghraifft, mai syniadau cymharol ddiweddar yw’r syniadau am sofraniaeth y senedd, neu natur unigryw cyfansoddiad anysgrifenedig. Wrth ystyried hynt y ddadl ynglŷn â’r bleidlais arfaethedig ar annibyniaeth yr Alban, mae’n ein hatgoffa bod datblygiadau mewn rhannau gwahanol o’r Deyrnas Unedig yn tueddu i blethu i’w gilydd. Mae’r rhai sy’n gwrthwynebu annibyniaeth yn yr Alban, ymgyrch ‘Better Together’, wedi’i chael hi’n anodd cyfleu gweledigaeth glir o’r hyn y mae’r Undeb yn ei gynrychioli ac mae hyn wedi eu rhoi ar y droed ôl ac wedi golygu, yn ôl pob golwg, eu bod yn cyfleu neges negyddol o hyd yn rhybuddio am beryglon a chostau. Ei hesboniad hi yw, tra bod gan y rhai sydd o blaid annibyniaeth un neges syml - bydd pethau’n well os byddwn yn gwahanu - mae’n rhaid i’r rhai sy’n dadlau o blaid yr Undeb feddwl yn ofalus am sut y bydd eu dadleuon yn cael eu dehongli yn y gwahanol rannau o’r DU.

O safbwynt Cymreig, efallai ei bod yn syndod cyn lleied o ymdrech a wnaed i greu pwysau cydgysylltiedig dros newid rhwng y rhai sydd o blaid datganoli yn y tiriogaethau gwahanol. Yn hytrach nag ymdeimlad o undod ac achos cyffredin, mae wedi ymddangos ar brydiau fel pe bai ysbryd mwy cystadleuol, cenfigennus hyd yn oed, yn bodoli. Yr hyn sy’n amlwg o’r drafodaeth hon yw pa mor wahanol mae’r Undeb yn ymddangos o’r safbwyntiau cenedlaethol gwahanol a faint o anwybodaeth a all fod am beth sy’n digwydd mewn mannau eraill. Ar sawl achlysur, mae’r Athro Colley yn cyfeirio at gyfyngiadau’r system addysgol am nad yw’n rhoi digon o wybodaeth am yr hanes gwahanol sydd wedi creu’r Undeb.

Mae dau brif bwynt arall yn deillio o’r drafodaeth. Mewn ateb i gwestiwn gan gyn-Brif Weinidog Cymru, Rhodri Morgan, mae’r Athro Colley yn derbyn ei farn bod sbectrwm o safbwyntiau i’w gweld yn cefnogi lefelau gwahanol o ddatganoli yn hytrach na rhaniad deuol syml rhwng yr Undebwyr a’r Ymwahanwyr (neu’r Cenedlaetholwyr). Mae hyn yn gyson â’i phwyslais na ddylem geisio creu grwpiau cydryw fel ‘y Saeson’, ‘yr Albanwyr’ ac ati fel pe na bai unrhyw wahaniaethau mewnol rhyngddynt. Er enghraifft, mae’n tynnu sylw at y rhaniad rhwng y gogledd a’r de yn Lloegr, a’r gwahaniaeth rhwng Llundain a’r De-ddwyrain a gweddill y DU. Mae hyn yn arwain at ystyried y posibilrwydd o ateb ffederal yn y dyfodol a all roi rôl gryfach i ranbarthau Lloegr. Ond ble, felly, y daw datganoli i ben? Gall arwain at geisiadau eraill am gynrychiolaeth ar wahân, er enghraifft, gan Gernyw, neu’r Ucheldiroedd a’r Ynysoedd, neu efallai y bydd angen strwythurau lleol newydd. Gan ystyried y cyd-destun Ewropeaidd hefyd, myfyriwn ar yr hyn y mae’r ddaearyddwraig Doreen Massey (1991) ac eraill yn cyfeirio ato fel ‘geometreg amrywiol’ pŵer a datganoli.

Llyfrau gan Linda Colley:

Britons: Forging the Union 1707-1837 (1992) Yale University Press

Acts of union, Acts of Disunion (2014) Profile Books (yn seiliedig ar gyfres ar gyfer BBC Radio 4)

Back

Lawrlwythiadau yn perthyn i’r ddogfen yma

Gallwch lawrlwythio’r ffeiliau yma i’w defnyddio all-lein neu ar ddyfais symudol.

The materials below are provided for offline use for your convenience and are not tracked. If you wish to save your progress, please go through the online version.