1.3 Hawdd ei darllen
Mae hawdd ei darllen yn cyfeirio at ansawdd gwybodaeth a pha mor hawdd yw ei darllen a'i deall. Mewn un astudiaeth, mae hyd at 43% o wybodaeth ysgrifenedig am iechyd yn aml yn rhy gymhleth i oedolion yn y DU ei deall (Rowlands et al., 2015). Mae oedran darllen cyfartalog oedolion yn y DU yn nodweddiadol o blentyn naw oed (Ymddiriedolaeth Llythrennedd Genedlaethol, 2023).
Aelodau o'r cyhoedd yw'r grŵp mwyaf o bobl sy'n mynegi pryderon am gofrestreion i reoleiddiwr, felly rhaid i'r wybodaeth sydd ar gael i bobl sy'n ystyried mynegi pryder wrth reoleiddiwr fod yn ddigon hawdd ei darllen gan oedran darllen cyfartalog y DU.
Mae hefyd yn bwysig nodi bod pobl sydd wedi mynegi pryder wedi bod drwy drawma. Felly hyd yn oed os ydynt wedi cael oedran darllen uchel o'r blaen, gall effeithio ar eu gallu i ddeall a chofio gwybodaeth.
Darparodd rhai rheoleiddwyr ddogfennau 'hawdd eu darllen' sy'n defnyddio lluniau ac iaith syml i ddarparu gwybodaeth ac sydd wedi'u bwriadu'n bennaf ar gyfer pobl ag anawsterau dysgu.
Beth ddysgon ni am ba mor hawdd oedd darllen gwybodaeth y rheoleiddiwr?
Fe wnaethom adolygu'r wybodaeth a ddarparwyd gan reoleiddwyr gan ddefnyddio gwahanol fesurau hawdd ei darllen. Mae'r mesurau hyn yn cael eu hegluro yn Ffigur 2. Cliciwch yr arwyddion plws i ddarllen yr esboniadau.
Y sgôr derbyniol o ran bod yn hawdd ei darllen yw 80+. Gwelsom nad oedd yr un o ddogfennau'r rheoleiddiwr yn bodloni'r safon 80+ hon. Roedd tri wedi cyrraedd 60+, sef oedran darllen o 14 a 15 oed. Roedd wyth wedi cyrraedd 50+, sef oedran darllen pobl ifanc 16 ac 17 oed. Yn gyffredinol, mae sgoriau hawdd ei darllen yn anghyson ar draws rheoleiddwyr. Roedd dogfennau hawdd eu darllen (cyfanswm o 8) yn amrywio o sgoriau 59 i 88. Ystyriwyd bod un ddogfen hawdd ei darllen yn cael sgôr o 80+, ond nid oedd y saith arall yn bodloni'r sgôr hon. Mae hyn yn awgrymu efallai nad yw dogfennau 'hawdd eu darllen' yn ddigon hawdd i'r gynulleidfa darged eu darllen.
Argymhellion
Ar sail ein canfyddiadau, gwnaethom awgrymu'r canlynol:
- Cadw’r sgôr hawdd ei darllen i 60+ lle bynnag y bo modd (nodwch: efallai na fydd hyn bob amser yn bosibl ar gyfer dogfennau sy'n cynnwys dyfyniadau uniongyrchol, e.e. gan gyfranogwyr ymchwil neu lle ymdrinnir â phynciau cymhleth).
- Yn bennaf, defnyddiwch un gair (nhw, a, y) i eiriau deusill (pic-nic, toc-yn, oni-bai), ac eithrio'r geiriau lluosill cyffredin hynny sy'n cael eu defnyddio, fel ‘ar-wydd’ion’.
- Dylech osgoi defnyddio llais goddefol. Canolbwyntiwch ar yr unigolyn neu'r gwrthrych sy'n gweithredu, nid yr unigolyn sy'n profi'r weithred neu'r gwrthrych. Er enghraifft, 'roedd yn eu canmol' yn hytrach na 'cawsant eu canmol'.
- Dylech osgoi defnyddio brawddegau hir sy'n cynnwys mwy na 25 o eiriau.
- Defnyddiwch gyn lleied â phosibl o jargon meddygol a chyfreithiol, a phan fydd yn rhaid i chi eu defnyddio, rhowch eirfa neu esboniad.
- Dylech bob amser fod yn gyson â'r iaith a'r termau, e.e. defnyddio un term, nid sawl term (cwyn, atgyfeiriad, pryder, hysbysiad).
- Mae pwyntiau bwled yn well na thestun manwl i grynhoi gwybodaeth.
- Dylech wirio sillafu, atalnodi a gramadeg.
- Dylech osgoi symbolau a dyfynodau.
- Dim ond os ydynt yn gyfarwydd y dylech ddefnyddio cymariaethau rhwng un peth a'r llall (cyfatebiaeth), yn ogystal â bod yn briodol yn ddiwylliannol ac yn grefyddol.