Academi Arian MSE
Academi Arian MSE

Dechrau'r cwrs am ddim hwn nawr. Crëwch gyfrif a mewngofnodwch. Ymrestrwch a chwblhewch y cwrs am ddatganaid o'ch cyfranogiad neu fathodyn digidol am ddim os ydynt ar gael.

1 Cael morgais: faint ydw i’n gallu ei fenthyca?

Cyn gwneud cynnig i brynu eiddo, mae angen i chi wybod faint bydd eich benthyciwr yn fodlon ei fenthyca i chi ac ar ba delerau. Mae’n gwneud synnwyr i chi o leiaf gael syniad o faint gallwch chi ei fenthyca cyn mynd ati i wneud cynnig. Ar ôl hynny, gallwch chi ddychwelyd gyda manylion yr eiddo penodol rydych chi eisiau ei brynu.

Llun o dŷ gydag arwydd ‘Ar Werth’ y tu allan iddo.
Ffigur 1 A fydd eich morgais yn ddigon i brynu’r eiddo dan sylw?

Cyn cynnig morgais, bydd eich benthyciwr yn:

  • Gwirio eich adroddiad credyd i wneud yn siŵr eich bod yn ariannol ddeniadol. Mae gan fenthycwyr ddiddordeb mawr yn eich hanes o ran talu unrhyw arian rydych chi wedi’i fenthyca’n flaenorol.
  • Asesu faint o arian maen nhw (nid chi!) yn meddwl y gallwch chi fforddio ei dalu’n ôl (y ‘prawf fforddiadwyedd’). Mae hyn yn cynnwys y benthyciwr yn adolygu eich incwm a’ch gwariant – gan ategu hyn drwy astudio eich datganiadau banc ar gyfer y tri mis diwethaf fel arfer. O ran eich gwariant, bydd yn canolbwyntio ar eich gwariant rheolaidd a chytundebol (ee, contract ffôn symudol, ffioedd ysgol ac yswiriant cartref) yn hytrach na gwariant unigol yn ôl disgresiwn. Bydd hefyd yn ystyried nifer y dibynyddion sydd gennych chi. Gallai hyn gynnwys eich plant (yn ddibynnol ar eu hoedran) ond hefyd eich rhieni neu’ch partner, yn ddibynnol ar eu hamgylchiadau. Y drefn arferol ar hyn o bryd yw y bydd cyfyngiad ar faint y cewch chi ei fenthyca – sef tua phedair gwaith eich cyflog.
  • Cynnal prawf straen ar eich cyllid. Mae hyn yn cynnwys edrych ar y ffactorau a allai newid y swm rydych chi’n ei wario bob mis, a gweld a yw’ch cyllideb yn gallu delio â'r gyfradd llog ar eich morgais yn codi’n sydyn (fel arfer drwy asesu effaith tri phwynt canran o gynnydd yn y gyfradd morgais rydych chi’n ei thalu).

Felly, cyn siarad â’ch benthyciwr, mae rhai pethau y dylech chi eu gwneud i helpu i gyflwyno eich proffil ariannol gorau:

  • Gwirio eich adroddiadau credyd yn y tair asiantaeth sgorio credyd er mwyn gwneud yn siŵr bod dim gwybodaeth anghywir. Mae dolen i’ch helpu chi i wneud hyn i'w gweld ar ddiwedd y sesiwn.
  • Gwnewch yn siŵr eich bod yn rhoi manylion eich incwm chi ac incwm eich partner (os ydych chi’n cael morgais ar y cyd).
  • Adolygwch eich gwariant – o leiaf dri mis cyn mynd at eich benthyciwr yn ddelfrydol – ac, efallai, rhowch y gorau i wario’n rheolaidd ar rai pethau nad ydynt yn hanfodol (er enghraifft, aelodaeth campfa os nad ydych chi’n ei defnyddio). Bydd hyn yn gwella canlyniad y prawf fforddiadwyedd.
  • Ystyriwch ddefnyddio cynghorydd morgeisi (a elwir hefyd yn frocer) i’ch helpu chi gyda’ch cais am y morgais o’ch dewis. Gall arbenigedd y cynghorydd helpu – yn enwedig os ydych chi’n brynwr tro cyntaf. Wedi dweud hynny, gwnewch yn siŵr bod ei gyngor ar forgeisi yn cwmpasu’r farchnad forgeisi gyfan (yn hytrach na'r cynnyrch a gynigir gan ambell fenthyciwr yn unig). Edrychwch hefyd ar y ffi sy’n daladwy – tua £500 fel arfer, neu ganran fach (llai nag 1%) o’r swm rydych chi eisiau ei fenthyca.
  • Byddwch yn ymwybodol bod statws eich swydd yn dylanwadu ar benderfyniad benthyciwr. Mae rhai benthycwyr yn gyndyn o fenthyca arian i bobl sydd ar gontract dros dro neu mewn cyfnod prawf ar gyfer contract parhaol. Bydd brocer morgeisi yn gallu’ch helpu chi i ddod o hyd i fenthycwyr sy’n fwy parod i fenthyca arian yn yr amgylchiadau hyn.
  • Meddyliwch am gyfnod y morgais. Fel arfer, y tro cyntaf mae pobl yn cael morgais, maen nhw’n pennu cyfnod ad-dalu o 25 mlynedd. Ond fe allwch chi fenthyca am gyfnod hirach. Bydd hyn yn golygu bod eich ad-daliadau yn is, gan eich bod yn talu llai bob blwyddyn, ond bydd y cyfanswm rydych chi’n ei dalu mewn llog yn uwch, oherwydd rydych chi’n benthyca am gyfnod llawer hirach. Fodd bynnag, cofiwch y gall cyfnod hirach ymestyn i mewn i’ch ymddeoliad, sy’n golygu ei bod yn debygol y bydd gennych chi lai o incwm i fforddio’r ad-daliadau morgais bryd hynny.
  • Gwnewch yn siŵr eich bod yn ymwybodol o'r costau cysylltiedig â chwblhau pryniant eich eiddo – fel costau cyfreithiol a chostau symud, yn ogystal ag unrhyw ffioedd sy’n daladwy i sicrhau morgais. (Mae hyn yn cael ei drafod mewn mwy o fanylder yn nes ymlaen yn y sesiwn).

Y cam nesaf yw cyflwyno manylion yr eiddo rydych chi eisiau ei brynu i’r benthyciwr o’ch dewis (naill ai’n uniongyrchol neu drwy frocer).


Oeddech chi'n gwybod pe byddech chi'n astudio cwrs rhan-amser â thâl gyda'r Brifysgol Agored yng Nghymru, gallech gael hyd at £4,500* i'ch helpu gyda'ch costau byw?

Mwy o wybodaeth

*Mae rheolau cymhwysedd yn berthnasol ar gyfer cymorth ariannol.