1.2 Meddwl am arferion di-drais
Ynghyd â gobaith, mae ymrwymiad i arferion di-drais wrth wraidd addysgwyr heddwch. Mae'r cymdeithasegydd Stellan Vinthagen yn dadlau y gellid ystyried di-drais fel defnyddio dulliau di-drais i gyrraedd nodau (di-drais), yn ogystal â mynd ati i weithio yn erbyn trais ei hun (Vinthagen, 2015). Mae hyn yn cynnwys yr holl ffyrdd y gallai trais amlygu ei hun – yn uniongyrchol, diwylliannol a strwythurol. Mae ymchwil wedi dangos bod gweithredu di-drais yn aml yn fwy effeithiol nag y gallai pobl ei ddisgwyl (Stephan a Chenoweth, 2008).
Yn y gweithgaredd a ganlyn, sy’n dod o adnodd sydd wedi cael ei greu gan y Ganolfan Addysg Datblygu yn Ne Swydd Efrog (DECSY), byddwch yn ystyried ystyr dyfnach arferion di-drais.
Gweithgaredd 2 Archwilio arferion di-drais
Datblygwyd y gweithgaredd hwn yn wreiddiol i’w ddefnyddio gan grwpiau o blant a phobl ifanc rhwng 8 a 14 oed. Mae’r gweithgaredd gwreiddiol ar gael ar wefan DECSY [Tip: daliwch Ctrl a chliciwch dolen i'w agor mewn tab newydd. (Cuddio tip)] . Cyn llenwi’r fersiwn ar-lein hon, efallai yr hoffech ailedrych ar y gwahanol fathau o drais y gwnaethoch ddarllen amdanynt yn Sesiwn 1.
Trefnwch y datganiadau a ganlyn ar gontinwwm o’r rhai rydych yn eu hystyried yn dreisgar i’r rhai y gellid eu hystyried yn rhai di-drais (peidiwch ag anwybyddu’r system sgorio yma gan y bydd atebion i’r cwestiwn hwn yn gwbl oddrychol). Wrth i chi eu didoli a’u gosod yn yr ardal wen uchod, ystyriwch y cwestiynau hyn:
- Beth ydych chi’n ei ddefnyddio wrth wneud penderfyniad?
- Pa ffactorau cyd-destunol y gellid eu hystyried wrth lunio barn?
Sylwad
Mae llawer o ystyriaethau a allai effeithio ar drafodaeth ynghylch yr hyn y gellid ei ystyried yn dreisgar neu’n ddi-drais. Ystyriaeth hanfodol yw deall yn llawn ganlyniadau gweithred a’r niwed y gallai ei achosi i’r bywydau dan sylw (amgylcheddol yn ogystal â dynol). Un arall yw bod yn siŵr nad oedd eich gweithredoedd yn cynnwys hadau rhagor o anghyfiawnder a thrais.
Mae DECSY, a ddatblygodd y gweithgaredd, yn awgrymu y gallai cyfranogwyr hefyd ystyried:
- a oedd y bobl dan sylw yn gweithredu gyda bwriadau treisgar neu ddi-drais
- a oedd elfen o dwyll yn y weithred
- a wnaed difrod i eiddo neu fodau byw.
Gallai ffactorau cyd-destunol ychwanegol gynnwys fframweithiau cyfreithiol, fel y rhai sy’n effeithio ar yr hawl i brotestio, a diogelwch a llesiant pawb sy’n gysylltiedig.
Sesiynau DPP
Os ydych chi’n gwneud y gweithgaredd hwn gyda grŵp, anogwch drafodaeth am bob un o’r camau gweithredu ar y cardiau. Dylai cyfranogwyr archwilio unrhyw ddatganiad nad ydynt yn siŵr ohono a bod yn barod i wrando ar wahanol safbwyntiau. Nid sicrhau consensws yw’r nod, ond archwilio’r cwestiynau a godwyd.
Fel y gwelsoch, mae llawer o ffactorau’n effeithio ar p’un a fyddai gweithred yn cael ei hystyried yn dreisgar neu’n ddi-drais. Gellir defnyddio gweithgareddau fel hyn sy’n cael eu rheoli’n ofalus i helpu plant a phobl ifanc i ddatblygu’r sgiliau beirniadol i wneud penderfyniadau gwybodus. Wrth i chi barhau drwy'r sesiwn hon, fe allech chi ystyried rôl yr athro mewn gweithgaredd o'r fath a sut gallech ei addasu ar gyfer y plant a'r bobl ifanc rydych chi'n gweithio gyda nhw.
Yng ngweddill y sesiwn hon, byddwch yn archwilio enghreifftiau o waith cwricwlwm dros heddwch yn y byd ehangach o ysgolion cynradd ac uwchradd yn y Deyrnas Unedig.