Cyflwyniad i waith cymdeithasol yng Nghymru
Cyflwyniad i waith cymdeithasol yng Nghymru

Dechreuwch y cwrs yma am ddim nawr. Crëwch gofrif a mewngofnodwch. Ar ôl o chi gwblhau cwrs byddwch yn derbyn datganiad cyfranogiad neu fathodyn digidol os oes un ar gael.

Cwrs am ddim

Cyflwyniad i waith cymdeithasol yng Nghymru

5. Gwaith cymdeithasol a'r iaith Gymraeg

Ffigur 7 Logo Iaith Gwaith, Comisiynydd y Gymraeg

Gall iaith fod yn agwedd arall ar anfantais ac yn ffynhonnell o wahaniaethu yn erbyn defnyddwyr gwasanaethau a gofalwyr.

Mae amrywiaeth cynyddol o ieithoedd i'w clywed ledled Cymru, ac mae angen i weithwyr cymdeithasol fod yn effro i anghenion defnyddwyr gwasanaethau sy'n siarad Saesneg fel iaith ychwanegol (neu nad ydynt yn siarad Saesneg o gwbl), yn ogystal ag anghenion defnyddwyr gwasanaethau a gofalwyr sy'n siarad Cymraeg. Ers 2011, (pan gyflwynwyd Mesur y Gymraeg (Cymru)), mae dwy iaith swyddogol yng Nghymru (Cymraeg a Saesneg), ffaith sy'n peri her ychwanegol i'r proffesiwn gwaith cymdeithasol.

Gweithgaredd 8: Pwy sy'n siarad Cymraeg?

Timing: Dylech dreulio tua 30 munud ar y dasg hon

Ar hyn o bryd, mae tua 19% o boblogaeth Cymru yn siarad Cymraeg, sef 562,016 o bobl. Edrychwch ar y map (Ffigur 8) a Thabl 1 isod, sy'n dangos dosbarthiad siaradwyr Cymraeg yng Nghymru a defnydd iaith yn ôl oedran (gan gymharu data cyfrifiad 2011 â data cyfrifiad 2001) yn y drefn honno. Ystyriwch y cwestiynau isod.

Faint o siaradwyr Cymraeg sydd yn yr ardal rydych yn byw a/neu'n gweithio ynddi?

Sut mae hyn yn cymharu â'r ateb y gwnaethoch ei roi yng Ngweithgaredd 1?

Sut mae gwasanaethau yn eich ardal yn darparu ar gyfer siaradwyr Cymraeg?

Sut allai'r math hwn o wybodaeth effeithio ar ymarfer gweithiwr cymdeithasol?

Ffigur 8 Cyfran y bobl (3 oed a throsodd) sy'n gallu siarad Cymraeg, yn ôl awdurdod lleol, 2011 <gweler http://wales.gov.uk/ docs/ statistics/ 2012/ 121211sb1182012cy.pdf [Tip: daliwch Ctrl a chliciwch dolen i'w agor mewn tab newydd. (Cuddio tip)] am fersiwn Gymraeg

Tabl 1 Cymharu 2001 â 2011

Awdurdod Lleol3-15 oed16-64 oed65+Pob oedran (3+)
NiferPwynt

canran

NiferPwynt

canran

NiferPwynt canranNiferPwynt canran
Ynys Môn-894 1.3 -309 -2.2 878 -5.0 -325 -2.9
Gwynedd-1,430 0.5 95 -3.1 489 -5.5 -846 -3.6
Conwy-482 0.7 -32 -1.6 -184 -3.2 -698 -2.0
Sir Ddinbych -189 3.2 -779 -1.8 -556 -4.0 -1,524 -1.8
Sir y Fflint-1,104 -1.5 -27 -0.1 -125 -2.2 -1,256 -1.2
Wrecsam-271 -0.6 -506 -1.0 -669 -4.5 -1,446 -1.7
Powys-841 -0.9 -526 -1.3 -457 -4.8 -1,824 -2.5
Ceredigion             -1,057 1.1 -1,692 -4.0 -205 -7.6 -2,954 -4.7
Sir Benfro-886 -1.6 -299 -1.5 4 -3.4 -1,181 -2.5
Sir Gaerfyrddin1,012 -0.9 -3,795 -6.2 -1,341 -10.5 -6,148 -6.4
Abertawe-5 1.1 -969 -1.5 -1,632 -4.6 -2,606 -2.0
Castell-nedd Port Talbot-487 0.8 -942 -1.9 -1,277 -6.1 -2,706 -2.7
Pen-y-bont ar Ogwr265 0.3 555 0.0 -584 -3.6 -294 -1.0
Bro Morgannwg-519 0.3 702 0.3 12 -0.7 195 -0.5
Rhondda Cynon Taf-954 1.4 2,093 1.1 -1,306 -3.8 -167 -0.2
Merthyr Tudful-501 -1.8 274 0.2 -277 -3.4 -504 -1.3
Caerffili-521 0.8 1,705 1.1 -170 -1.0 1,014 0.0
Blaenau Gwent-1,331 -4.1 267 0.5 -69 -0.7 -1,133 -1.6
Torfaen1,713 -4.8 596 0.9 -22 -0.3 -1,139 -1.3
Sir Fynwy40 2.6 1,014 1.6 38-0.41,0920.6
Casnewydd-1,165 -1.7 1,181 0.9 -149 -0.8 -133 -0.7
Caerdydd-70 1.3 4,211 0.3 90 0.1 4,231 0.0
Cymru-15,657 0.0 2,817 -1.0 -7,512 -3.3 -20,352 -1.7

Sylw

Roedd nifer a chyfran y siaradwyr Cymraeg yng Nghymru yn 2011 yn llai o gymharu â'r cyfrifiad blaenorol (2001), pan ddywedodd 20.8% o'r boblogaeth eu bod yn siarad Cymraeg. Y prif resymau dros y lleihad hwn yw newidiadau demograffig, mudo (mewnfudo ac allfudo) a newidiadau yn sgiliau iaith pobl (Ystadegau Cenedlaethol Cymru, 2012). Fodd bynnag, mae cyfrifiad 2011 yn dangos cynnydd mawr yng nghyfran y plant ifanc sy'n gallu siarad yr iaith ac ychydig o gynnydd yng nghyfran yr oedolion 20-44 oed hefyd. Nid yw cyfran y siaradwyr Cymraeg ymhlith plant a phobl ifanc mewn grwpiau oedran eraill wedi newid rhyw lawer, ac mae mwy o bobl hŷn yn siarad yr iaith o hyd nag unrhyw grwpiau oedran eraill (er bod y gyfran hon yn gostwng).

Gall hyn effeithio ar wasanaethau i deuluoedd a phlant gan eu bod yn gweithio gyda nifer gynyddol o blant oedran ysgol sy'n siarad Cymraeg. Bydd angen i wasanaethau iechyd meddwl a gwasanaethau i bobl hŷn hefyd fod yn ymwybodol o anghenion iaith. Mae'r gofyniad hwn wedi'i gynnwys hefyd yn y ddeddfwriaeth a'r polisïau perthnasol ar gyfer pob grŵp o ddefnyddwyr gwasanaethau yng Nghymru.

Mae tystiolaeth yn awgrymu y gall pobl ddwyieithog fynegi eu hunain yn wahanol yn dibynnu ar yr iaith y maent yn ei defnyddio (Altarriba and Morrier, 2004, yn Davies, 2009), a'u bod yn gallu sôn am brofiadau'n well yn iaith y profiadau hynny. Hefyd, gall pobl ddwyieithog ddefnyddio'r gair neu'r geiriau sy'n mynegi'r hyn y maent yn ceisio ei ddweud orau, gan ddefnyddio unrhyw un o'r ieithoedd sydd ganddynt, neu efallai y byddant yn defnyddio eu hail iaith er mwyn ymbellhau oddi wrth faterion a all fod yn anodd eu trafod. Mae dewisiadau iaith yn fater cymhleth ac mae angen ei drin mewn ffordd sensitif.

Mae'n debygol y bydd plant sy'n cael addysg cyfrwng Cymraeg yng Nghymru, er enghraifft, yn ddwyieithog ac efallai y byddant yn dod o gartrefi di-Gymraeg neu ddwyieithog. Felly, mae'n bosibl y byddant yn siarad un iaith yn yr ysgol ac un iaith neu'r ddwy iaith yn y cartref. Byddai'n bwysig i'r gweithiwr cymdeithasol fod yn ymwybodol o sut, pryd a gyda phwy yr hoffai aelodau gwahanol y teulu ddefnyddio Cymraeg a/neu Saesneg, a sut y gallai hwyluso hyn. Yn ogystal â bod yn ymwybodol o angen ieithyddol, byddai angen iddo wybod hefyd y dylai drin y Gymraeg a'r Saesneg ar y sail eu bod yn gyfartal (Deddf yr Iaith Gymraeg, 1993) a byddai angen iddo roi'r egwyddor 'cynnig gweithredol' (Llywodraeth Cymru, 2012) ar waith, gan sicrhau ei fod yn nodi anghenion ieithyddol a dewis iaith defnyddwyr gwasanaethau a gofalwyr yn ei waith bob dydd. Mae'r egwyddor hon yn tynnu'r cyfrifoldeb am ofyn am wasanaeth Cymraeg oddi wrth y defnyddiwr gwasanaeth neu'r gofalwr, a all fod mewn sefyllfa o statws isel a diffyg pŵer yn barod, ac felly efallai na fydd yn teimlo ei fod yn gallu gofyn am wasanaeth Cymraeg.

CYM-K113_3

Ewch â'ch dysgu ymhellach

Gall gwneud y penderfyniad i astudio fod yn gam mawr, a dyna pam y byddwch eisiau Prifysgol y gellir ymddiried ynddi. Mae gan y Brifysgol Agored 50 mlynedd o brofiad yn cyflwyno dysgu hyblyg ac mae 170,000 o fyfyrwyr yn astudio gyda ni ar hyn o bryd. Cymerwch gip ar holl gyrsiau'r Brifysgol Agored.

Os ydych chi'n newydd i astudio ar lefel addysg uwch, darganfyddwch fwy am y mathau o gymwysterau rydyn ni'n eu cynnig, gan gynnwys ein cyrsiau lefel Mynediad a Thystysgrifau.

Ddim yn barod ar gyfer astudiaeth Prifysgol yna porwch dros 900 o gyrsiau am ddim ar OpenLearn a chofrestrwch i'n cylchlythyr i glywed am gyrsiau newydd am ddim, wrth iddynt gael eu rhyddhau.

Bob blwyddyn, mae miloedd o fyfyrwyr yn penderfynu astudio gyda'r Brifysgol Agored. Gyda dros 120 o gymwysterau, mae gennym y cwrs iawn i chi.

Gofynnwch am brosbectws Prifysgol Agored