Năm tiêu chí bao gồm: dinh dưỡng, môi trường, sức khỏe, hành vi và trạng thái tinh thần. Trong đó, bốn tiêu chí đầu tiên chủ yếu liên quan đến các yếu tố vật lý/chức năng, còn lĩnh vực cuối cùng (trạng thái tinh thần) hướng đến những trải nghiệm của động vật cũng như trạng thái phúc lợi của chúng. Thông qua cách tiếp cận này, mô hình 05 tiêu chí tích hợp các phương pháp đánh giá về "chức năng sinh học" và "trạng thái cảm xúc" nhằm đánh giá toàn diện phúc lợi động vật thông qua các chỉ tiêu có thể quan sát và đo lường.

Hình 1.2. Mô hình Năm tiêu chí (Five Domains) của phúc lợi động vật (Nguồn: Các tác giả).Show description Sơ đồ minh họa mô hình Năm tiêu chí của phúc lợi động vật, trong đó bốn tiêu chí đầu tiên gồm Dinh dưỡng (Nutrition), Môi trường vật lý (Physical Environment), Sức khỏe (Health) và Tương tác hành vi (Behavioural Interactions) được thể hiện bằng các ô riêng biệt với các mũi tên hướng tới tiêu chí thứ năm là Trạng thái tinh thần hoặc cảm xúc (Mental or Affective State). Từ ô này, một mũi tên tiếp tục hướng đến Tình trạng phúc lợi (Welfare Status), thể hiện rằng trạng thái phúc lợi tổng thể của động vật được xác định thông qua những trải nghiệm tinh thần và cảm xúc phát sinh từ bốn lĩnh vực trước đó.

1)    Dinh dưỡng: Động vật cần được cung cấp đủ nước và thức ăn có chất lượng cao (ví dụ: sinh vật phù du) trong ao/bể của chúng. Tuy nhiên, đối với các hệ thống nuôi nước sạch (ví dụ: hệ thống tuần hoàn RAS), thì nguồn thức ăn tự nhiên như sinh vật phù du không còn đóng vai trò quan trọng như trong các hệ thống nuôi ao. Cần phải đảm bảo động vật được cung cấp đủ số lượng và chất lượng thức ăn (tự nhiên hoặc nhân tạo). Thức ăn nhân tạo cần phải có đủ cân bằng dinh dưỡng, đồng thời có sự đa dạng về thức ăn theo yêu cầu của từng loài.

2)    Môi trường: Chất lượng nước (ví dụ: nhiệt độ, oxy hòa tan, amoniac, nitrit, nitrat, pH, độ kiềm, độ cứng, ion) trong môi trường nuôi cần được ưu tiên, theo dõi và duy trì ở mức phù hợp với nhu cầu của từng loài. Một số nhóm động vật cần giá thể để tạo điều kiện sống tích cực và nâng cao phúc lợi. Loại, chất lượng và số lượng giá thể cũng phụ thuộc vào loài được nuôi. Thể tích ao hoặc bể nuôi cần đủ lớn để động vật có không gian di chuyển và thể hiện các hành vi tự nhiên. Không gian nuôi cùng với chất lượng nước, đặc biệt là nồng độ oxy hòa tan, sẽ quyết định sức chứa của hệ thống nuôi. Khi vượt quá sức chứa, điều này có thể gây tác động tiêu cực đến phúc lợi động vật. Các điều kiện môi trường khác bao gồm chất lượng và cường độ ánh sáng trong hệ thống nuôi khép kín, mức độ tiếng ồn (ví dụ: tôm bố mẹ cần được nuôi trong khu vực có tiếng ồn rất thấp), và hạn chế sự biến động môi trường quá lớn (ví dụ: duy trì chất lượng nước trong khoảng ổn định).

3)    Sức khỏe: Đánh giá sự hiện diện của mầm bệnh và những thương tổn (cấp tính, mãn tính), các phương pháp xử lý gây tổn thương trong kích thích sinh sản (ví dụ: cắt cuống mắt), suy giảm chức năng (ví dụ: cơ quan như gan tụy ở tôm hoặc mang ở cá có vấn đề), sự hiện diện của chất ô nhiễm/độc tố trong nước, các dấu hiệu bất thường về hình thái bên ngoài và hoạt động bơi bất thường. Cần áp dụng các biện pháp nhằm phát hiện bệnh sớm, phòng ngừa hoặc giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh, tổn thương, suy giảm chức năng, thể trạng và ô nhiễm nguồn nước.

4)    Hành vi: Động vật trong ao/bể cần được tạo điều kiện để thể hiện đầy đủ các hành vi tự nhiên của chúng, bao gồm di chuyển tự do, khám phá, tìm kiếm thức ăn/săn mồi, tạo và củng cố mối quan hệ, chăm sóc con non, chơi đùa, hoạt động sinh sản, sử dụng các nơi trú ẩn, lẩn trốn hoặc tấn công phòng vệ, nghỉ ngơi và ngủ đầy đủ.

5)    Trạng thái tinh thần: Trạng thái tinh thần phản ánh những trải nghiệm chủ quan của động vật, được hình thành từ sự tác động tổng hợp của bốn tiêu chí còn lại (dinh dưỡng, môi trường, sức khỏe và hành vi).

Để có thêm thông tin chi tiết về mô hình 05 tiêu chí, vui lòng xem video dưới đây:

Lưu ý: Video này được liên kết từ nguồn bên thứ ba chỉ nhằm mục đích minh họa. Mọi quyền sở hữu trí tuệ, bản quyền và quyền quản lý nội dung đều thuộc về đơn vị phát hành gốc.