2.5 Biện pháp can thiệp và phúc lợi trong giết mổ

Trong phạm vi của khóa học này, các biện pháp can thiệp (interventions) được hiểu là những tác động trực tiếp lên động vật thủy sản trong quá trình sản xuất, thường bao gồm việc bắt giữ, cố định hoặc thao tác trên cá nhằm phục vụ công tác quản lý sức khỏe, phòng trị bệnh hoặc thực hiện giết mổ khi kết thúc chu kỳ nuôi.

Biện pháp can thiệp - tiêm phòng và điều trị:

Mặc dù các biện pháp can thiệp đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe và phúc lợi động vật thủy sản, bản thân các thao tác này cũng có thể gây ra những tác động bất lợi nếu không được thực hiện đúng cách. Vì vậy, việc đảm bảo phúc lợi trong suốt quá trình can thiệp là yêu cầu hết sức quan trọng. Các biện pháp như sử dụng kháng sinh, điều trị bằng phương pháp tắm thuốc hoặc tiêm vaccine thường đòi hỏi phải bắt giữ cá, đưa cá ra khỏi nước, gây mê và thực hiện thao tác tiêm. Mỗi công đoạn đều có thể tạo ra căng thẳng đáng kể nếu quy trình thực hiện không phù hợp. Ngoài ra, nhiều biện pháp điều trị được áp dụng khi đàn cá đang mắc bệnh hoặc đã suy giảm sức khỏe, khiến chúng càng nhạy cảm hơn với các tác nhân gây stress trong quá trình xử lý.

Video dưới đây minh họa quy trình tiêm vaccine cho cá tra giống bằng bàn tiêm kết hợp súng tiêm tự động, cho phép đưa một liều vaccine chính xác vào từng cá thể. Trước khi tiêm, cá được gây mê nhằm giảm stress và hạn chế tổn thương trong quá trình thao tác. 

Video dưới đây minh họa quy trình tiêm vaccine thủ công cho cá tra giống. Trong khi theo dõi video, hãy xác định các nguy cơ đối với phúc lợi động vật, những biện pháp đang được áp dụng để quản lý các nguy cơ này, cũng như những biện pháp bổ sung có thể được thực hiện nhằm đảm bảo thực hành phúc lợi tốt nhất. Lưu ý: Video không có âm thanh (Có thể tải phần mô tả nội dung video tại đây)

Video tiếp theo giới thiệu quy trình tiêm vaccine tự động hiện đang được áp dụng phổ biến trong ngành nuôi cá hồi.

Lưu ý: Video của bên thứ ba này chỉ được sử dụng với mục đích minh họa. Mọi quyền sở hữu bản quyền và quyền kiểm soát nội dung đều thuộc về tổ chức phát hành video.

Giết mổ (Slaughter):

Từ góc độ phúc lợi động vật, một trong những yếu tố quan trọng nhất trong quá trình giết mổ là các phương pháp thao tác và vận chuyển cá trước khi gây choáng và giết chết; những nội dung này đã được đề cập trong phần trước về “thực hành xử lý (handling practices)”. Nếu quy trình giết mổ được thực hiện không phù hợp, phúc lợi động vật có thể bị suy giảm nghiêm trọng, gây ra đau đớn, sợ hãi, căng thẳng, kiệt sức và tình trạng thiếu oxy hoặc nhịn đói kéo dài. Phần này tập trung vào các phương pháp gây choáng và giết cá.

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến phúc lợi trong giai đoạn quan trọng này. Lý tưởng nhất, động vật cần được làm mất ý thức (unconscious – não không còn khả năng xử lý thông tin cảm giác) và mất cảm giác (insensible – không còn khả năng cảm nhận hoặc phản ứng với kích thích) thông qua một phương pháp gây choáng phù hợp, nhằm tránh đau đớn, sợ hãi hoặc căng thẳng kéo dài cho đến khi chết. Việc sử dụng thuốc an thần hoặc thuốc gây mê trước khi giết mổ có thể giúp giảm căng thẳng liên quan đến quá trình này. Do đó, phương pháp gây choáng được sử dụng, cùng với mức độ hiệu quả/độ tin cậy của nó trong việc đạt được mục tiêu trên, là một khía cạnh thiết yếu đối với phúc lợi động vật. Một số phương pháp được mô tả dưới đây:

Phương pháp gây choáng

Loài cá

Lợi ích đối với phúc lợi động vật

Bất lợi đối với phúc lợi động vật

Gây choáng bằng điện

Rô phi, cá trê, cá tra, cá chép, lươn

Có thể gây choáng ngay lập tức (hiện còn ít dữ liệu đối với cá tra).

Hiệu quả gây choáng có thể chỉ mang tính tạm thời và cá có thể hồi phục. Vì vậy cần sử dụng cường độ điện thích hợp để tránh hiện tượng gây choáng không hoàn toàn (mis-stun) do sự khác biệt về điện trở giữa các loài. Cường độ điện trường không đủ có thể chỉ gây tê liệt thay vì làm mất cảm giác.

Gây choáng bằng chày (Percussive)

Rô phi, cá chép, cá tra

Gây choáng và giết chết nhanh chóng; có thể đạt được trạng thái mất ý thức gần như tức thì.

Hiệu quả choáng phụ thuộc vào kích cỡ và độ bền; có thể gây tổn thương vùng đầu.

Chọc não / đâm qua sọ (Ikejime)

Rô phi, cá chép, cá tra, lươn

Được cho là có thể phá hủy não gần như tức thì và làm mất ý thức ngay lập tức.

Chết não tức thì vẫn chưa được xác nhận đầy đủ bằng EEG ở một số loài.

Gây choáng bằng CO2

Không xác định

 

Các loài cá khác nhau thể hiện hành vi né tránh và hoảng loạn dữ dội. Phương pháp này bị cấm ở nhiều quốc gia.

Một số phương pháp nêu trên đồng thời bao gồm cả gây choáng và giết chết động vật. Dưới đây là tổng quan về các phương pháp giết mổ không áp dụng biện pháp gây choáng trước:

Phương pháp giết mổ

Ưu điểm

Nhược điểm

Giết mổ (Cắt tiết/gây chảy máu) trong nước (đá)

Dễ thực hiện

Gây căng thẳng do nhiệt độ giảm đột ngột khi sử dụng đá; cá nhiều khả năng chết do ngạt và việc sử dụng đá không tạo ra hiệu quả gây choáng.

Đá hoặc hỗn hợp nước/đá

Dễ thực hiện, đảm bảo chất lượng và an toàn thực phẩm

Hỗn hợp đá hoặc nước đá giúp dễ thao tác và đảm bảo chất lượng, an toàn thực phẩm; tuy nhiên, sự giảm nhiệt độ đột ngột có thể gây căng thẳng nghiêm trọng cho cá và thường dẫn đến chết do ngạt hơn là gây mất cảm giác thực sự.

Muối hoặc amoniac

Không có

Significantly distressing and can take up to 20 minutes; use of this method banned in various countries.

Gây ngạt/thiếu khí

Dễ thực hiện

Gây đau khổ và căng thẳng nghiêm trọng; các hành vi vùng vẫy hoặc cố gắng thoát ra ngoài thường dẫn đến tổn thương thân thịt.


Tương tự như các thực hành thao tác đã được đề cập trước đó, và thậm chí còn quan trọng hơn trong trường hợp này, việc đào tạo nhân viên đóng vai trò thiết yếu nhằm đảm bảo quá trình gây choáng và giết mổ được thực hiện một cách hiệu quả và nhân đạo.

Video dưới đây minh họa về quá trình thu hoạch cá và tôm, trong đó có sử dụng nước đá.

Video dưới đây trình bày một số ví dụ về quá trình thu hoạch tôm trong ao và cá trong lồng, trong đó có sử dụng đá lạnh. Đối với từng ví dụ, hãy xác định các nguy cơ đối với phúc lợi động vật, các biện pháp quản lý đang được áp dụng, cũng như những biện pháp bổ sung có thể được thực hiện nhằm đảm bảo thực hành phúc lợi tốt nhất. Lưu ý: Không có tiếng trong video này (tải mô tả nội dung video tại đây)

Video sau đây của Regal Springs giới thiệu quy trình gây choáng bằng điện trong nước đối với cá rô phi hiện đang được áp dụng trong sản xuất.

Lưu ý: Video của bên thứ ba này chỉ được liên kết nhằm mục đích minh họa. Mọi quyền sở hữu bản quyền và quyền kiểm soát nội dung hoàn toàn thuộc về tổ chức phát hành video.

Last modified: Friday, 18 September 2026, 5:16 PM