Đau đớn, sợ hãi, đói, buồn chán và một số trạng thái khác có thể tác động tiêu cực rõ ràng đến phúc lợi động vật. Tuy nhiên, Tuy nhiên, không có cơ sở để kết luận rằng những trạng thái này đều làm suy giảm phúc lợi, đặc biệt khi chúng là một phần không thể tránh khỏi của cuộc sống bình thường của động vật. Do đó, cần phân biệt giữa cảm giác khó chịu thông thường và trạng thái đau đớn thực sự, tức là xác định điểm mà tần suất hoặc mức độ nghiêm trọng của những trạng thái khó chịu này tác động đáng kể đến phúc lợi động vật.

Theo cách tiếp cận này, trạng thái đau đớn được xem là xuất hiện khi khi động vật trải qua các trạng thái khó chịu một cách cấp tính hoặc kéo dài, do động vật không thể phản ứng theo cách thông thường để giảm thiểu rủi ro trong những tình huống đó.

Mô hình “Allostasis”, được giới thiệu vào năm 2007, đề xuất một cách tiếp cận linh hoạt hơn đối với phúc lợi động vật (Hình 1.3 theo Korte & cs., 2007). Thay vì tập trung vào việc duy trì các trạng thái sinh lý, hành vi và cảm xúc của động vật trong một “trạng thái cân bằng ổn định” (tức là duy trì cân bằng nội sinh – homeostasis), theo đó, động vật có khả năng điều chỉnh các chiến lược đối phó để thích nghi với những thách thức hoặc tác nhân gây căng thẳng sắp xảy ra.

Hình 1.3. Sự liên hệ về phúc lợi động vật liên quan đến mức độ thách thức về môi trường. Đường thẳng (cân bằng nội sinh - homeostasis) và đường cong hình chữ U ngược (tính cân bằng thích nghi - allostasis) (Nguồn: Korte, Olivier và Koolhaas, 2007)Show description Biểu đồ đường minh họa mối quan hệ giữa mức độ thách thức từ môi trường và phúc lợi động vật. Trục hoành (x) biểu thị mức độ thách thức của môi trường, trong khi trục tung (y) thể hiện phổ phúc lợi động vật, từ phúc lợi kém ở phía dưới đến phúc lợi tốt ở phía trên. Một đường ngang chạy qua giữa biểu đồ đại diện cho mức phúc lợi trung tính.
Một đường thẳng dốc từ góc trên bên trái xuống góc dưới bên phải thể hiện quan điểm truyền thống, theo đó mức độ thách thức môi trường thấp tương ứng với phúc lợi tốt, còn mức độ thách thức cao dẫn đến phúc lợi kém.
Bên cạnh đó, một đường cong hình chữ U ngược minh họa quan điểm hiện đại dựa trên khả năng đối phó (coping strategies). Đường cong này bắt đầu ở phía dưới bên trái, được ghi là “thiếu kích thích” (hypostimulation), sau đó tăng dần lên đạt mức phúc lợi cao nhất ở phần giữa phía trên của biểu đồ, rồi giảm xuống phía dưới bên phải, nơi được ghi là “quá kích thích” (hyperstimulation). Điều này cho thấy phúc lợi tối ưu thường đạt được ở mức độ thách thức môi trường vừa phải, trong khi cả tình trạng thiếu kích thích và quá kích thích đều có thể làm suy giảm phúc lợi động vật.

Do đó, mục tiêu chính trong việc hạn chế sự đau khổ của động vật là tránh những tình huống thách thức hoặc áp lực quá mức (hoặc quá ít, gây kích thích không đủ) tới khả năng thích nghi của động vật

Một cách tiếp cận hữu ích khác để hiểu các vấn đề về phúc lợi động vật là nhận thức được rằng có ba nhóm vấn đề có thể phát sinh khi các cơ chế thích nghi của động vật không hoàn toàn phù hợp với những thách thức từ môi trường hiện tại. Vấn đề này thường xảy ra khi động vật được nuôi trong điều kiện nhân tạo, công nghiệp hóa, sẽ tạo ra sự không tương thích nhất định với những hành vi tự nhiên, trạng thái cảm xúc, sức khỏe cũng như các chức năng cơ bản của chúng. Sự mất kết nối này thường là nguyên nhân gây ra sự khác biệt giữa ba khái niệm phúc lợi chính (trạng thái tự nhiên, trạng thái cảm xúc và trạng thái chức năng). Hình 1.4 dưới đây (sửa đổi bởi Fraser & cs., 1997) minh họa cách các cách tiếp cận khác có thể được xem xét cùng nhau:

Hình 1.4: Minh họa ba nhóm vấn đề chính có thể phát sinh khi các khả năng thích nghi của động vật (Vòng tròn A) không hoàn toàn phù hợp hoặc không chồng lấp đầy đủ với những thách thức mà chúng phải đối mặt trong điều kiện nuôi hiện tại (Vòng tròn B).Show description Hình được chỉnh sửa từ Fraser và cs. (1997). Hình có hai vòng tròn xanh dương và đỏ chồng lên nhau, gồm vòng tròn thứ nhất (1), vòng tròn thứ hai (2), và phần giao nhau (3).Vòng tròn (1) biểu thị các đặc điểm thích nghi (adaptations) mà động vật sở hữu.Vòng tròn (2) biểu thị những thách thức mà động vật phải đối mặt trong hoàn cảnh hiện tại.Phần giao nhau giữa hai vòng tròn (3) biểu thị những thách thức mà động vật có các cơ chế thích nghi tương ứng, nhưng các cơ chế này chưa đủ để đối phó hoàn toàn.Phần còn lại của vòng tròn (1) biểu thị những đặc điểm thích nghi không còn đóng vai trò hoặc chức năng quan trọng trong điều kiện hiện tại, trong khi phần còn lại của vòng tròn (2) biểu thị những thách thức mà động vật không có các cơ chế thích nghi tương ứng để ứng phó.

Các đặc điểm thích nghi được thể hiện trong Vòng tròn A có thể bao gồm đặc điểm giải phẫu, sinh lý hoặc hành vi (thậm chí cả các trạng thái cảm xúc như đói, sợ hãi, lạnh, đau... khiến động vật có động lực hành động theo những cách nhất định). Vòng tròn B đại diện cho những thách thức mà động vật phải đối mặt trong hoàn cảnh hiện tại, có thể bao gồm nhiều dạng tác nhân gây căng thẳng khác nhau (nhiễm lạnh, mầm bệnh, đối mặt với động vật ăn thịt, suy dinh dưỡng, thiếu kích thích giác quan, v.v.).

Khu vực màu xanh dương ở bên trái (1), bao gồm các tình huống khi động vật sở hữu những đặc điểm thích nghi nhưng chúng không còn mang lại lợi ích đáng kể trong môi trường hiện tại. Trong trường hợp này, động vật có thể trải qua những trải nghiệm chủ quan khó chịu (thậm chí dẫn đến trạng thái đau khổ), dù không có sự suy giảm nghiêm trọng về sức khỏe thể chất. Ví dụ, một con cá được cho ăn thức ăn viên nhưng vẫn có mong muốn mạnh mẽ tìm kiếm thức ăn tự nhiên, cho dù đã được cung cấp đầy đủ dinh dưỡng.

Khu vực màu vàng ở bên phải (2), bao gồm các thách thức mà động vật không có bất kỳ đặc điểm thích nghi phù hợp nào để đối phó. Ví dụ, một số loài cá không thể tránh được các chất gây ô nhiễm (như phenol) ngay cả khi chúng đạt đến mức độ đe dọa tính mạng. Những vấn đề này có thể dẫn đến suy giảm nghiêm trọng chức năng sinh học, nhưng có thể không đi kèm với ảnh hưởng đáng kể đến trải nghiệm chủ quan của động vật.

Khu vực trung tâm (3), đại diện cho các tình huống khi động vật đối mặt với những thách thức mà chúng có đặc điểm thích nghi nhưng không đủ khả năng đáp ứng. Ví dụ, nhiệt độ nước xung quanh có thể dao động vượt quá khả năng điều chỉnh thân nhiệt của động vật. Trong trường hợp này, cả trạng thái cảm xúc lẫn chức năng sinh học của động vật đều bị ảnh hưởng tiêu cực.