3.4 ตัวชี้วัดที่ประเมินตามความเสี่ยง (ทรัพยากร)
ตัวชี้วัดที่อิงตามความเสี่ยงจะช่วยเติมเต็มตัวชี้วัดที่ประเมินจากตัวสัตว์ โดยมุ่งเน้นไปที่การระบุและลดปัจจัยที่อาจส่งผลกระทบต่อสวัสดิภาพของสัตว์น้ำที่เลี้ยง ตัวชี้วัดเหล่านี้สามารถนำมาใช้ช่วยในการออกแบบระบบการเลี้ยงให้ดีขึ้น ช่วยปรับปรุงการติดตามตรวจสอบสวัสดิภาพสัตว์ และโดยเฉพาะอย่างยิ่งในการนำมาใช้กับระบบการรับรองมาตรฐานฟาร์ม
วัตถุประสงค์ของตัวชี้วัดที่ประเมินตามความเสี่ยง
ตัวชี้วัดที่ประเมินตามความเสี่ยง เป็นตัวชี้วัดทางอ้อม มักถูกมองว่าเป็นเครื่องมือเพื่อการเฝ้าระวังหรือป้องกันล่วงหน้า (Precautionary tools) ซึ่งออกแบบมาเพื่อคาดการณ์และป้องกันปัญหาที่อาจเกิดขึ้นก่อนที่ปัญหาจะก่อตัวเกิดขึ้น ในสาระสำคัญนั้น ตัวชี้วัดเหล่านี้จัดเป็น "ปัจจัยนำเข้า (Inputs)" ซึ่งโดยทั่วไปจะทำหน้าที่ส่งสัญญาณบอกถึงการมีอยู่หรือการไม่มีอยู่ของความเสี่ยง หรือเป็นตัวแทนของมาตรการที่นำมาใช้เพื่อบรรเทาความเสี่ยงเหล่านั้น จึงส่งผลให้ตัวชี้วัดหลายตัวได้รับการประเมินจากเกณฑ์ที่ว่า มาตรการบรรเทาความเสี่ยงนั้นผ่านระดับที่ยอมรับได้หรือไม่ ด้วยเหตุนี้ ตัวชี้วัดสวัสดิภาพเชิงปฏิบัติการ (OWIs) ที่อิงตามความเสี่ยงจำนวนหลายประการจึงใช้วิธีการประเมินแบบง่ายๆ คือ ตอบว่า "ใช่" หรือ "ไม่ใช่" เพื่อตัดสินว่ามีการใช้มาตรการบรรเทาความเสี่ยงที่จำเป็นหรือยัง อย่างไรก็ตาม ตัวชี้วัดด้านสิ่งแวดล้อมบางประการ (เช่น คุณภาพน้ำ อุณหภูมิ ปริมาณออกซิเจนที่ละลายอยู่ในน้ำ ความเป็นกรดเป็นด่าง เป็นต้น) จะได้รับการประเมินแบบช่วงของค่าที่มีความต่อเนื่องกัน (Continuous scales) ซึ่งคล้ายคลึงกับตัวชี้วัดที่ประเมินจากตัวสัตว์หลายๆ ตัวชี้วัดที่มักทำการประเมินในลักษณะเช่นเดียวกันนี้

ภาพที่ 3.4 ภาพประกอบอธิบายถึงความสัมพันธ์ระหว่างตัวชี้วัดสวัสดิภาพที่ประเมินตามความเสี่ยง (ปัจจัยนำเข้า หรือ "input") และตัวชี้วัดสวัสดิภาพที่ประเมินจากตัวสัตว์ (ผลลัพธ์ หรือ "outcome") (ที่มา: Stien et al., 2020). Flow diagram with three cells linked by arrows starting with input based WIs then welfare needs then outcome indicators. This shows the relationship between risk-based ("input") WIs and animal-based ("outcome") WIs. The latter is more reflective of what has already occurred, whereas the former is more predictive, focusing on factors before issues manifest themselves.
ในทางกลับกัน ตัวอย่างของตัวชี้วัดที่ประเมินจากตัวสัตว์ (Animal-based indicators) ที่ได้ระบุไว้ก่อนหน้านี้ มักมีแนวโน้มที่จะตรวจจับหรือสะท้อนปัญหาได้หลังจากที่ปัญหานั้นเกิดขึ้นแล้วเท่านั้น และมีผลให้สวัสดิภาพของสัตว์ได้ถูกลดทอนลงไปแล้ว (ซึ่งก็คือ คะแนนที่ดีที่สุดที่เป็นไปได้ของการใช้ตัวชี้วัดที่ประเมินจากตัวสัตว์ เป็นเพียงแค่การไม่พบความผิดปกติใดๆเลย เช่น ไม่พบความเสียหายหรือการเสื่อมสภาพของครีบ)
ข้อกำหนดในมาตรฐานสวัสดิภาพ / ระบบการรับรองมาตรฐาน - การประยุกต์ใช้ตัวชี้วัดด้านสวัสดิภาพเชิงปฏิบัติการ (OWIs) ที่มีรูปแบบเฉพาะ
มีมาตรฐานจำนวนมากที่ส่งเสริมการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำที่เป็นมิตรต่อสวัสดิภาพสัตว์มากขึ้น ภายใต้มาตรฐานสวัสดิภาพหรือระบบการรับรองมาตรฐานเหล่านี้ เกษตรกรผู้เลี้ยงจะให้คำมั่นสัญญาที่จะปฏิบัติตามข้อกำหนดอันเข้มงวดภายใต้ "หน้าที่การดูแล" (Duty of care) สัตว์ที่เลี้ยงและจำหน่าย และเพื่อเป็นการตอบแทน เกษตรกรจะได้รับรางวัลเป็น "ใบรับรองมาตรฐาน" (เช่น ตราสัญลักษณ์พิเศษบนผลิตภัณฑ์) ซึ่งเป็นสิ่งพิสูจน์ถึงความมุ่งมั่นในการดูแลสวัสดิภาพสัตว์น้ำที่เลี้ยงในฟาร์ม สิ่งนี้ช่วยให้สาธารณชนและผู้บริโภคเกิดความมั่นใจว่าการเลี้ยงดูสัตว์นั้นบรรลุมาตรฐานสวัสดิภาพในระดับที่กำหนดไว้แล้ว
ข้อกำหนดของมาตรฐานเหล่านี้ ขึ้นอยู่กับระบบการรับรองมาตรฐาน โดยทั่วไป มาตรฐานเหล่านั้นมักประกอบด้วยข้อกำหนดที่มีรายละเอียด ครอบคลุม และเจาะจงตามประเภทชนิดพันธุ์สัตว์ (Species-specific) ซึ่งครอบคลุมปัจจัยด้านสวัสดิภาพสัตว์หลายประการ หรือเกือบทั้งหมดที่เคยระบุไว้ในหน่วยการเรียนรู้ที่ 2 (โดยสันนิษฐานว่าปัจจัยเหล่านั้นสามารถนำมาประยุกต์ใช้กับฟาร์มที่กำลังขอรับรองมาตรฐานได้) ทั้งนี้ ข้อกำหนดแต่ละข้อ ซึ่งในมาตรฐานมักเรียกว่า 'ข้อบังคับ' (Clause) จะทำหน้าที่เป็นตัวชี้วัดด้านสวัสดิภาพเชิงปฏิบัติการประเภทหนึ่งในตัวเอง เนื่องจากท้ายที่สุดแล้ว ข้อบังคับแต่ละข้อจะถูกประเมิน (หรือ 'ตรวจสอบ/ตรวจรับรอง') โดยหน่วยงานที่ให้การรับรองอย่างสม่ำเสมอ เพื่อให้มั่นใจว่าฟาร์มต่างๆได้ปฏิบัติตามข้อกำหนดเหล่านี้จริง การตรวจประเมิน (Audits) ดังกล่าวมักจะดำเนินการ ณ สถานที่ตั้งของฟาร์มที่ได้รับการรับรองเป็นประจำทุกปี โดยจะมีผู้ประเมินจากหน่วยงานภายนอก (3rd party auditor) ลงพื้นที่จริงเพื่อทำการตรวจสอบฟาร์มเหล่านั้นว่ามีการปฏิบัติตามเกณฑ์มาตรฐานหรือไม่ ฟาร์มจะได้รับการประเมินว่า 'ปฏิบัติตามเกณฑ์มาตรฐาน' (In compliance) เมื่อสามารถผ่านข้อกำหนดทุกข้อบังคับและไม่บกพร่องในประเด็นสำคัญใดๆ ของเกณฑ์เหล่านั้น
ตัวอย่างเช่น ข้อกำหนดข้อที่ 1 ของมาตรฐานอาจเกี่ยวข้องกับข้อกำหนดด้านคุณภาพของอาหารปลา:>85% ของโปรตีนในอาหารปลาที่ใช้ในฟาร์มแห่งนี้ ต้องประกอบด้วยปลาป่นที่มาจากแหล่งผลิตที่มีความน่าเชื่อถือ
ข้อกำหนดต่อไปอาจเจาะจงเกี่ยวกับสภาวะการเลี้ยง: ความหนาแน่นในการเลี้ยงในถังของระบบเลี้ยงแบบหมุนเวียนน้ำ (RAS) ต้องไม่เกิน X กิโลกรัม ต่อลูกบาศก์เมตร
ดังที่ได้กล่าวไว้ในส่วนบทนำของบทนี้ ตัวชี้วัดสวัสดิภาพเชิงปฏิบัติการ (OWIs) เหล่านี้ มักบันทึกผลเป็น 'ใช่'/'ไม่ใช่' 'ปฏิบัติตามข้อกำหนด'/'ไม่ปฏิบัติตามข้อกำหนด' หรือ 'ผ่าน'/'ไม่ผ่าน' โดยทั่วไปแล้ว ตัวชี้วัดเหล่านี้จะเป็นเครื่องมือวัดปริมาณความเสี่ยงที่เกิดขึ้นจำนวนมากน้อยเพียงใดเมื่อเปรียบเทียบกับความเสี่ยงที่ถูกป้องกันไว้ หรือเป็นเครื่องมือวัดว่าความต้องการด้านสวัสดิภาพของสัตว์น้ำในฟาร์มได้รับการสนองตอบ/ประสบผลสำเร็จตามความต้องการมากน้อยเพียงใด แม้กระทั่งหลักฐานการฝึกอบรมพนักงาน (เช่น อบรมเรื่องขั้นตอนการให้อาหารอย่างเหมาะสม การจับและจัดการโรค การกระทำต่อสัตว์ ฯลฯ.) มาตรการความปลอดภัยทางชีวภาพ (Biosecurity measures) การบำรุงรักษาอุปกรณ์ในฟาร์มอย่างถูกต้อง และการจัดทำบันทึกข้อมูลของกระบวนการทั้งหมดเหล่านี้ สิ่งเหล่านี้สามารถนำมาประเมิน และทำหน้าที่เป็นตัวชี้วัดสวัสดิภาพเชิงปฏิบัติการได้เช่นกัน เนื่องจากในท้ายที่สุดแล้ว ปัจจัยทั้งหมดนี้ล้วนมีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งต่อการกำหนดสถานะสวัสดิภาพของสัตว์น้ำที่เพาะเลี้ยงในฟาร์ม
ด้านล่างนี้คือลิงก์ไปสู่มาตรฐานสวัสดิภาพสัตว์ที่บังคับใช้อยู่ในปัจจุบันสำหรับการเลี้ยงปลาแซลมอนแอตแลนติกในฟาร์ม ภายใต้โครงการรับรอง RSPCA Assured ซึ่งเป็นหนึ่งในชุดมาตรฐานสวัสดิภาพสัตว์ที่ครอบคลุมมากที่สุดที่มีอยู่ในขณะนี้
https://www.rspcaassured.org.uk/farmed-animal-welfare/salmon-trout/
ตัวอย่างของแนวทางการประเมินสวัสดิภาพสัตว์สำหรับปลานิลและกุ้ง สามารถศึกษาได้จาก British International Investment toolkit เป็นชุดเครื่องมือด้านสวัสดิภาพสัตว์ที่จัดทำขึ้นสำหรับนักลงทุน เอกสารเหล่านี้เป็นส่วนหนึ่งของชุดข้อแนะนำแนวทางการปฏิบัติที่ครอบคลุม ซึ่งมีประโยชน์ต่อบริษัทและสถาบันลงทุนที่มุ่งหวังจะนำมาตรฐานด้านสิ่งแวดล้อม สังคม และการกำกับดูแลกิจการ (Environmental, Social and Governance/ ESG) ไปประยุกต์ใช้หรือทำการประเมิน สำหรับปลานิลนั้น มีชุดตัวชี้วัดผลการดำเนินงาน 20 ชุด ซึ่งจะถูกจัดระดับผลประเมินว่า มีการปฏิบัติตาม' (Observed), 'อยู่ระหว่างกำลังดำเนินการ' (Progressing) หรือ 'ยังไม่มีการปฏิบัติตาม' (Not observed) จากนั้น จะแสดงแผนภูมิสรุปภาพรวมการปฏิบัติตามเกณฑ์มาตรฐานดังกล่าว
ภาพที่ 3.5 ตัวอย่างผลลัพธ์จากการประเมินตัวชี้วัดตามความเสี่ยงของชุดเครื่องมือสวัสดิภาพปลานิล BII ซึ่งแสดงระดับการปฏิบัติตามมาตรฐาน (ระดับพื้นฐาน ระดับปานกลาง-ต่ำ ระดับปานกลาง-สูง หรือระดับสูง) ในกลุ่มตัวชี้วัดหลัก 20 กลุ่ม This figure is generated by the British International Investment tilapia welfare toolkit spreadsheet. This requires the user to assess 142 indicators across twenty areas as either "observed", "progressing" or "not observed". These ratings are converted into numerical scores and displayed as a radar pie chart. The results of each indicator group are also displayed as a colour coded cell and partially completed pie. The aim is to provide a quick visual overview of progress made towards minimising the risk of poor tilapia welfare.
