2.5 มาตรการดำเนินการแทรกแซง (การทำวัคซีนและการรักษา) และการฆ่า – ขั้นตอนสวัสดิภาพของสัตว์ที่สำคัญขั้นสุดท้าย

สำหรับวัตถุประสงค์เนื้อหาในหลักสูตรนี้ มาตรการดำเนินการ (Interventions) ถือว่าเป็นการปฏิบัติการโดยตรงต่อฝูงสัตว์ซึ่งโดยปกติมักเกี่ยวกับวิธีการใดๆในการจับหรือการต้อนบังคับ เพื่อจุดประสงค์ในการดูแลจัดการด้านสุขภาพ หรือเพื่อการฆ่าเมื่อสิ้นสุดระยะเวลาการเลี้ยง

มาตรการดำเนินการแทรกแซง (การทำวัคซีนและการรักษา)

แม้มาตรการดำเนินการต่าง ๆ จะเป็นส่วนสำคัญในการปกป้องสวัสดิภาพของสัตว์น้ำ แต่สวัสดิภาพของพวกมันในระหว่างที่มีการปฏิบัติเกี่ยวกับกระบวนการเหล่านี้ ก็จำเป็นต้องได้รับการเฝ้าระวังและคุ้มครองด้วยเช่นกันเพราะว่าตัวมาตรการเหล่านี้เองก็สามารถก่อให้เกิดความเสี่ยงและความเครียดได้อย่างมีนัยสำคัญ การใช้ยาปฏิชีวนะ การแช่ยาและการให้วัคซีน (มักจะต้องมีการจับสัตว์น้ำขึ้นพ้นน้ำ) การใช้ยาสลบ และการฉีดยา ซึ่งวิธีการเหล่านี้ล้วนก่อให้เกิดเครียดอย่างรุนแรงได้หากดำเนินการไม่ถูกต้อง นอกเหนือจากเรื่องการทำวัคซีนแล้ว สิ่งสำคัญที่ต้องตระหนักไว้คือ การปฏิบัติการเหล่านี้มักกระทำกับปลาที่กำลังเจ็บป่วยหรือมีสวัสดิภาพย่ำแย่อยู่ก่อนแล้ว (เช่น ปลาเป็นโรค)  จึงส่งผลให้สัตว์ป่วยเหล่านี้มีความเสี่ยงที่จะเผชิญกับความเครียดเพิ่มเติมมากยิ่งขึ้น

วิดีโอต่อไปนี้แสดงการฉีดวัคซีนลูกปลาสวายระยะวัยรุ่น โดยมีโต๊ะสำหรับฉีดวัคซีนและปืนฉีดยาที่สามารถจ่ายวัคซีนให้แก่ปลาแต่ละตัวในปริมาณระดับไมโครโดสได้อย่างแม่นยำ ทั้งนี้ ลูกปลาดังกล่าวได้ถูกวางยาสลบก่อนเริ่มดำเนินกระบวนการดังกล่าว

วิดีโอนี้แสดงการฉีดวัคซีนลูกปลาสวายระยะวัยรุ่น ในขณะที่รับชมวิดีโอนี้ ให้คุณลองระบุความเสี่ยงต่อสวัสดิภาพสัตว์ ระบุวิธีการจัดการความเสี่ยงดังกล่าว และระบุขั้นตอนเพิ่มเติมที่คิดว่าสามารถดำเนินการได้ เพื่อให้มั่นใจถึงแนวปฏิบัติที่ดีที่สุดด้านสวัสดิภาพสัตว์ หมายเหตู วิดีโอนี้ไม่มีเสียงบรรยาย (สามารถดาวน์โหลดเนื้อหาบรรยายวิดีโอรูปในรูปแบบข้อความได้ที่นี่)

วิดีโอต่อไปนี้แสดงกระบวนการฉีดวัคซีนแบบอัตโนมัติ ซึ่งถูกนำมาใช้อย่างแพร่หลายในอุตสาหกรรมการเพาะเลี้ยงปลาแซลมอน

หมายเหตุ: วิดีโอจากแหล่งภายนอกนี้นำมาใช้เพื่อประกอบการนำเสนอเท่านั้น ลิขสิทธิ์และการควบคุมดูแลทั้งหมดเป็นขององค์กรผู้ผลิตวิดีโอต้นฉบับโดยสิ้นเชิง

การฆ่า

ในมุมมองด้านสวัสดิภาพสัตว์ ปัจจัยที่สำคัญที่สุดประการหนึ่งในกระบวนการฆ่าคือวิธีการจัดการตัวสัตว์ระหว่างการขนย้ายและการต้อนไปยังจุดทำให้สัตว์สลบหรือหมดสติก่อนฆ่า ซึ่งประเด็นเหล่านี้ได้กล่าวถึงไปแล้วก่อนหน้านี้ ในหัวข้อ 'แนวทางปฏิบัติในการจัดการสัตว์' อย่างไรก็ตาม วิธีการในกระบวนการฆ่าที่ไม่เหมาะสมก็สามารถส่งผลกระทบบั่นทอนสวัสดิภาพสัตว์อย่างรุนแรงได้เช่นกัน โดยก่อให้เกิดความเจ็บปวด ความกลัว ความเครียด ความเหนื่อยล้าอ่อนเพลีย และความหิวโหยอย่างมาก ในหัวข้อนี้ จึงมุ่งเน้นไปที่วิธีการต่างๆที่เกี่ยวข้องกับการทำให้สัตว์สลบและการฆ่าโดยเฉพาะ

ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อสวัสดิภาพสัตว์ในขั้นตอนสำคัญนี้มีอยู่มากมายเช่นกัน โดยหลักการนั้น ควรทำให้สัตว์หมดสติ (สมองไม่สามารถประมวลผลการรับรู้ทางสัมผัสได้) และหมดความรู้สึก (ไม่สามารถรับรู้หรือตอบสนองต่อสิ่งกระตุ้นได้) ก่อน ซึ่งการกระทำให้สลบหรือหมดสติด้วยวิธีการแบบใดแบบหนึ่งเพื่อหลีกเลี่ยงไม่ให้สัตว์เกิดความเจ็บปวด ความกลัว หรือความทุกข์ทรมานที่อาจเกิดขึ้นต่อเนื่องยาวนานไปจนถึงช่วงเวลาที่สัตว์เสียชีวิต ทั้งนี้ การใช้ยาระงับประสาท  (ยาสลบ) อาจจะช่วยลดความเครียดที่เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ดังกล่าวได้ ดังนั้น วิธีการที่นำมาใช้ในการทำให้สลบ ตลอดจนประสิทธิภาพและความน่าเชื่อถือเพื่อให้บรรลุเป้าหมายข้างต้นจึงเป็นประเด็นที่สำคัญยิ่งต่อสวัสดิภาพของสัตว์ รายละเอียดของวิธีการทำให้หมดสติต่างๆที่เกี่ยวข้องได้อธิบายไว้ด้านล่างนี้

วิธีการ

ทำให้หมดสติ

(stunning)

ชนิดปลา

ข้อดีด้านสวัสดิภาพ

ข้อเสียด้านสวัสดิภาพ

การช็อตด้วยไฟฟ้า

ปลานิล

ปลาดุก

ปลาสวาย

ปลาไน

การช็อตด้วยไฟฟ้าทำให้ปลาหมดสติได้ทันที (แต่การทำให้หมดสติด้วยวิธีนี้ มีข้อมูลการใช้ในปลาสวายน้อยมาก)

การทำให้หมดสติ ปลาสามารถฟื้นตัวได้ จึงจำเป็นต้องมีวิธีการช็อตด้วยไฟฟ้าช็อตที่มีประสิทธิภาพเพื่อหลีกเลี่ยงการผิดพลาดในการทำให้หมดสติ (สัตว์แต่ละชนิดมีความต้านทานแตกต่างกัน) ความแรงของสนามไฟฟ้าที่ไม่เพียงพออาจทำให้สัตว์เป็นอัมพาตแทนที่จะทำให้หมดสติ

การทุบหัว (Percussive)

 

ปลานิล

ปลาไน

ปลาสวาย

การทำให้หมดสติและการฆ่า สามารถทำให้ปลาหมดสติได้ทันที (วิธีการนี้ มีการใช้น้อยในปลาสวาย)

การผิดพลาดในการทำให้หมดสติเนื่องจากความแตกต่างของขนาดและความแข็งแรง อาจทำให้ส่วนหัวของปลาเสียหายได้

การตอก/เจาะแกนกะโหลก (อิเคจิเมะ, Ikejime)

ปลานิล

ปลาไน

ปลาสวาย

ปลาไหล

คาดว่าสมองถูกทำลายและหมดสติทันที

คาดว่าสมองจะตายทันทีแต่ยังรอการยืนยันด้วยการตรวจคลื่นไฟฟ้าสมอง (EEGs) ที่ถูกต้อง วิธีนี้เหมาะสมในบางชนิดสายพันธุ์

การใช้ CO2

ยังไม่มีข้อมูลการใช้

 

ปลาสายพันธุ์ชนิดต่างๆ จะแสดงพฤติกรรมการหลีกเลี่ยง/การตื่นตระหนกอย่างรุนแรง หลายประเทศไม่อนุญาติให้ใช้วิธีการนี้

วิธีการบางประการที่กล่าวถึงข้างต้นครอบคลุมทั้งกระบวนการทำให้สลบและกระบวนการฆ่า ส่วนลำดับถัดไปจะเป็นการสรุปภาพรวมเฉพาะของวิธีการฆ่าโดยไม่มีการทำให้หมดสติก่อน

วิธีการฆ่า

ข้อดี

ข้อเสีย

การเชือดในน้ำหรือน้ำแข็ง

ง่ายในการใช้งาน

ถ้าหากใช้น้ำแข็ง ปลามีความเจ็บปวดทรมานเนื่องจากอุณหภูมิที่ลดลงอย่างรวดเร็ว ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นอาจทำให้เกิดภาวะขาดออกซิเจนและปลาไม่ได้หมดสติจากน้ำแข็ง

การแช่ในน้ำเย็นที่มีน้ำแข็ง

(Ice or ice/water slurry

ง่ายในการใช้งาน

คุณภาพผลิตภัณฑ์อาหารดี อาหารปลอดภัย

ถ้าหากใช้น้ำแข็ง ปลามีความเจ็บปวดทรมานเนื่องจากอุณหภูมิที่ลดลงอย่างรวดเร็ว ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นอาทำให้เกิดภาวะขาดออกซิเจนและปลาไม่ได้หมดสติจากน้ำแข็ง

การใช้เกลือหรือแอมโมเนีย

ไม่มีการใช้

มีความเจ็บปวดทรมานอย่างเห็นได้ชัด และอาจต้องใช้เวลานานถึง 20 นาที

หลายประเทศไม่อนุญาตให้ใช้วิธีนี้

จับขึ้นมาพ้นน้ำให้ขาดออกซิเจน

ง่ายในการใช้งาน

มีความเจ็บปวดทรมานอย่างเห็นได้ชัดและมีการหลบหนี/การพยายามหลบหนีมักทำให้ซากสัตว์เสียหาย

สอดคล้องกับแนวปฏิบัติในการจัดการสัตว์อื่น ๆ ที่ได้กล่าวไปก่อนหน้านี้ และอาจกล่าวได้ว่าขั้นตอนนี้มีความสำคัญยิ่งกว่า นั่นคือ การฝึกอบรมพนักงานซึ่งถือว่ามีความจำเป็นอย่างยิ่งเพื่อให้มั่นใจว่ากระบวนการทำให้สลบและการฆ่าได้ถูกดำเนินการอย่างมีประสิทธิภาพ

วิดีโอต่อไปนี้แสดงตัวอย่างบางส่วนของการจับปลาและกุ้ง ซึ่งรวมถึงการใช้น้ำแข็งในกระบวนการดำเนินการ

วิดีโอนี้แสดงตัวอย่างการจับกุ้งจากบ่อเลี้ยงและการจับปลาจากกระชัง ให้คุณระบุความเสี่ยงต่อสวัสดิภาพสัตว์ วิธีการจัดการความเสี่ยงดังกล่าว และขั้นตอนเพิ่มเติมที่คิดว่าสามารถดำเนินการได้ เพื่อให้มั่นใจถึงแนวปฏิบัติที่ดีที่สุดด้านสวัสดิภาพสัตว์ ทั้งนี้ วิดีโอนี้ไม่มีเสียงบรรยาย (สามารถดาวน์โหลดเนื้อหาบรรยายวิดีโอรูปแบบข้อความได้ที่นี่)

วิดีโอต่อไปนี้ จากบริษัท Regal Springs แสดงการประยุกต์ใช้ระบบการปล่อยกระแสไฟฟ้าในน้ำทำให้ปลานิลสลบ

หมายเหตุ: วิดีโอจากแหล่งภายนอกนี้นำมาใช้เพื่อประกอบการนำเสนอเท่านั้น ลิขสิทธิ์และการควบคุมดูแลทั้งหมดเป็นขององค์กรผู้ผลิตวิดีโอต้นฉบับโดยสิ้นเชิง

Last modified: Tuesday, 15 September 2026, 2:44 PM