1.1.4 Oedraniaeth elyniaethus neu oedraniaeth gyfeillgar

Mae oedraniaeth elyniaethus ac oedraniaeth gyfeillgar yn ddau fath o ragfarn sy’n aml yn cydfodoli. Mae oedraniaeth elyniaethus yn cynnwys bychanu agored, stereoteipio negyddol, a gweld pobl hŷn fel baich. I’r gwrthwyneb, mae oedraniaeth gyfeillgar yn dod i’r amlwg drwy ymddygiad sy’n llawn bwriad da ond sy’n nawddoglyd, yn amddiffynnol neu’n ‘garedig’ sy’n gallu lleihau ymreolaeth pobl hŷn.

Maximise

Ffigur 5: Goblygiadau cyffredin oedraniaeth elyniaethus ac oedraniaeth gyfeillgar

disgrifiad hir|Cuddio disgrifiad

Diagram Venn sy’n cynnwys dau gylch glas yn croestorri i greu rhan goch yn y canol. Teitl y cylch glas ar y chwith yw ‘Oedraniaeth elyniaethus’, ac mae’n rhestru’r enghreifftiau canlynol: ‘Dydy pobl hŷn ddim yn gallu defnyddio’r dechnoleg newydd’ ac ‘Mae pobl hŷn yn straen ar gymdeithas’. Teitl y cylch glas ar y dde yw ‘Oedraniaeth gyfeillgar’ ac mae’n rhestru’r enghreifftiau canlynol: ‘Mae pobl hŷn yn garedig neu fel plant’ ac ‘Mae pobl hŷn yn agored i niwed’. Pennawd y rhan groestoriadol goch rhwng y ddau gylch glas yw ‘Goblygiadau’. O dan hynny, mae’n dweud ‘Gwahaniaethu’, ‘Pobl yn cael eu trin yn nawddoglyd’ a ‘Pobl yn cael eu hanwybyddu a ddim yn cael eu gwerthfawrogi’.

Ffigur 5: Goblygiadau cyffredin oedraniaeth elyniaethus ac oedraniaeth gyfeillgar

Mae effaith negyddol oedraniaeth elyniaethus yn fwy amlwg ar y cyfan, ond mae oedraniaeth gyfeillgar hefyd yn niweidiol – mewn ffordd fwy cynnil o bosibl. Gall stereoteipiau a rhagfarnau cyfeillgar ymddangos yn ddiniwed, neu o bosibl yn garedig hyd yn oed, ond gallant olygu bod pobl hŷn yn gallu cael eu hystyried yn bobl ‘analluog’ neu ‘ddi-glem’. Gallant hefyd arwain at dybiaethau ei bod yn ‘naturiol’ i bobl hŷn fod â disgwyliadau is, llai o ddewis a rheolaeth, gyda llai o ystyriaeth yn cael ei rhoi i’w barn.