2.3 Eithriadau
Gall gwahaniaeth mewn gwasanaethau neu driniaeth sy’n cael ei gynnig i bobl fod yn gyfreithlon os yw’r amgylchiadau’n dod o dan un o’r eithriadau sy’n caniatáu hyn:
Gostyngiadau a disgowntiau sy’n gysylltiedig ag oedran. Mae busnesau’n cael cynnig consesiynau neu ostyngiadau ar sail oedran – er enghraifft, mynediad rhatach at gyfleusterau hamdden i bobl ifanc 18-25 oed, neu fargeinion cinio i bobl hŷn dros oedran penodol. Mae’r Ddeddf Cydraddoldeb yn cydnabod nad ydy pob gwahaniaeth yn y ffordd y caiff pobl eu trin sy’n seiliedig ar oed yn rhagfarnu yn yr ystyr niweidiol. Caiff rhai eu hystyried yn gyfreithlon, yn gymesur ac o fudd cymdeithasol.
Gwyliau sy’n gysylltiedig ag oedran. Nid yw’n anghyfreithlon i gwmni gwyliau gynnig gwyliau i rai grwpiau oedran yn unig – er enghraifft, mordeithiau i bobl dros 50 neu wyliau ‘Clwb 18–30’. Ond mae’n rhaid i’r gwyliau ddod â phobl o’r un oed at ei gilydd, a rhaid i’r gwyliau gynnwys teithio a llety. Gellir gwerthu’r gwyliau hyn i rywun nad yw yn y grŵp oedran arferol os yw’n cael ei drin yr un fath â’r bobl eraill ar y gwyliau. Er enghraifft, efallai y bydd rhywun 41 oed sydd eisiau mynd ar wyliau i gwsmeriaid yn eu 30au yn cael ei dderbyn os bydd y cwmni’n cytuno, ond ni ddylid codi mwy arno am y gwyliau.
Gwasanaethau ariannol. Gellir defnyddio oedran i asesu risg, a gellir defnyddio hyn i gyfrifo’r pris rydych chi’n ei dalu am gynnyrch neu wasanaeth ariannol fel yswiriant, bancio, credyd, pensiynau ac ati neu i benderfynu a yw ar gael i chi. Gallant hefyd osod cyfyngiadau a chynnig cynnyrch i bobl mewn grwpiau oedran penodol yn unig.
Cyfreithiau eraill. Os oes cyfraith berthnasol arall sy’n dweud y gellir trin pobl yn wahanol ar sail eu hoedran ac felly nad yw’n wahaniaethu anghyfreithlon o dan y Ddeddf Cydraddoldeb. Enghraifft o hyn yw tocynnau bws am ddim i bobl dros 60 oed o dan Ddeddf Trafnidiaeth 2000.
Gwirio oedran. Gall busnesau sy’n gwerthu nwyddau fel alcohol, tân gwyllt a sigaréts ofyn am brawf o’ch oedran os ydyn nhw’n meddwl eich bod chi dan oed. Gallant wrthod rhoi gwasanaeth i chi os na allwch brofi eich oedran. Nid yw hyn yn enghraifft o wahaniaethu anghyfreithlon ar sail oedran.
Mae’r eithriadau penodol hyn yn ychwanegol at:
- eithriadau cyffredinol sydd eisoes yn cael eu caniatáu gan y Ddeddf Cydraddoldeb (e.e. y gallu i fynd yn groes i’r Ddeddf er budd diogelwch gwladol, at ddibenion elusennol neu chwaraeon)
- mesurau gweithredu’n gadarnhaol
- cyfiawnhad gwrthrychol.