1.4 Effeithiau oedraniaeth

Canfu adroddiad gan Sefydliad Iechyd y Byd ar oedraniaeth a gyhoeddwyd yn 2021 fod gan 1 o bob 2 o bobl ledled y byd safbwyntiau sy’n enghreifftiau o oedraniaeth yn erbyn pobl hŷn (2021).

Maximise

Ffigur 6: Effeithiau oedraniaeth ar bobl hŷn (Sefydliad Iechyd y Byd, 2021)

disgrifiad hir|Cuddio disgrifiad

Diagram llif yn dangos effeithiau oedraniaeth. Ar y chwith, mae blwch glas fertigol â’r label ‘Oedraniaeth’ yn pwyntio at ddau brif gategori mewn blychau: ‘Effaith ar iechyd’ ac ‘Effaith economaidd’. O dan ‘Effaith ar iechyd’, mae tri is-gategori wedi’u rhestru mewn blychau: ‘Iechyd corfforol’, ‘Iechyd meddwl’ a ‘Llesiant cymdeithasol’. Cysylltiadau iechyd corfforol i flychau sy’n dweud: ‘Lleihau hirhoedledd’, ‘Salwch corfforol’, ‘Ymddygiadau iechyd peryglus’, ‘Clefydau sy’n cael eu trosglwyddo’n rhywiol’, ‘Defnyddio meddyginiaethau’n amhriodol’. Cysylltiadau iechyd meddwl i flychau sy’n dweud: ‘Anhwylderau meddyliol’, ‘Nam gwybyddol’. Cysylltiadau llesiant cymdeithasol i flychau sy’n dweud: ‘Llesiant cyffredinol’, ‘Ynysigrwydd cymdeithasol ac unigrwydd’, ‘Rhywioldeb cyfyngedig’, ‘Ofn trosedd’, ‘Trais a cham-drin’. Cysylltiadau effaith economaidd â blychau sy’n cynnwys: ‘Tlodi ac ansicrwydd ariannol’, ‘Baich economaidd ar gymdeithas’. Ffynhonnell: Sefydliad Iechyd y Byd, 'Global report on ageism' (2021).

Ffigur 6: Effeithiau oedraniaeth ar bobl hŷn (Sefydliad Iechyd y Byd, 2021)

Fel y dangosir yn Ffigur 6, roedd yr adroddiad yn dangos effaith oedraniaeth ar iechyd corfforol a meddyliol pobl hŷn yn ogystal â’u llesiant cymdeithasol. Roedd y dystiolaeth yn pwysleisio’r angen am weithredu ar sail fyd-eang i fynd i’r afael ag oedraniaeth.

Mae oedraniaeth yn arwain at ganlyniadau difrifol a phellgyrhaeddol o ran iechyd, llesiant a hawliau dynol pobl:

• I bobl hŷn, mae oedraniaeth yn gysylltiedig â byw am gyfnod byrrach, iechyd corfforol a meddyliol gwaeth, adferiad arafach o anabledd, a dirywiad gwybyddol.
• Mae oedraniaeth yn lleihau ansawdd bywyd pobl hŷn, yn cynyddu eu hynysigrwydd cymdeithasol a’u hunigrwydd (mae’r ddau yn gysylltiedig â phroblemau iechyd difrifol), yn cyfyngu ar eu gallu i fynegi eu rhywioldeb, a gall gynyddu’r risg o drais a cham-drin yn erbyn pobl hŷn.
• I unigolion, mae oedraniaeth yn cyfrannu at dlodi ac ansicrwydd ariannol mewn henaint, ac yn costio biliynau o bunnoedd i gymdeithas.

Gall oedraniaeth hefyd arwain at gostau uwch i wasanaethau cyhoeddus a’r economi. Enghraifft fyddai lle mae pobl hŷn yn profi rhwystrau a heriau wrth gael mynediad at wasanaethau meddyg teulu, mae risg y bydd y rhwystrau a’r heriau hyn yn gwthio unigolion tuag at wasanaethau gofal heb ei drefnu llai priodol, gan ychwanegu pwysau a chostau diangen i rannau eraill o wasanaethau iechyd cyhoeddus.

Mae pobl hŷn yn gwneud cyfraniad sylweddol i gymdeithas drwy weithio, gwirfoddoli, darparu gofal a chymorth a thalu trethi. Gall oedraniaeth olygu nad yw pob un ohonom yn gwerthfawrogi’r rolau a’r cyfraniadau hanfodol y mae pobl hŷn yn eu gwneud ar draws cymdeithas.