Pyliau o banig: beth ydyn nhw a beth allwch chi ei wneud amdanyn nhw
Pyliau o banig: beth ydyn nhw a beth allwch chi ei wneud amdanyn nhw

Dechreuwch y cwrs yma am ddim nawr. Crëwch gofrif a mewngofnodwch. Ar ôl o chi gwblhau cwrs byddwch yn derbyn datganiad cyfranogiad neu fathodyn digidol os oes un ar gael.

Cwrs am ddim

Pyliau o banig: beth ydyn nhw a beth allwch chi ei wneud amdanyn nhw

2.1 Theori gwybyddol anhwylder panig

Pan fyddwch yn cerdded i fyny’r grisiau, efallai byddwch yn sylwi bod cyfradd curiad eich calon yn cynyddu. Efallai ei bod yn gyffredin i chi feddwl ‘Waw, dwi angen gwella fy ffitrwydd!’ Ond mae meddwl bod hyn yn golygu eich bod ar fin cael trawiad ar y galon yn llai cyffredin. Mae model gwybyddol anhwylder panig yn awgrymu bod y math yma o ‘ddehongliad trychinebus’ (neu gamddehongliad ofnadwy) o deimladau’r corff yn allweddol i ddatblygu anhwylder panig.

Mae’r cylch dieflig sy’n datblygu yn cael ei ddisgrifio yn Ffigur 4. Y patrwm yw bydd rhyw fath o sbardun i ddechrau - gallai hwn fod yn rhywbeth mewnol (sylwi ar deimlad corfforol fel y galon yn curo’n gyflym) neu allanol (sylwi bod y siop rydych ynddi’n llawn). Yna, mae’r sbardun yn cael ei ddehongli fel arwydd bod rhywbeth drwg am ddigwydd (mae’n cael ei ddehongli fel bygythiad). O ganlyniad, bydd yr unigolyn yn teimlo’n bryderus ac oherwydd ei fod yn poeni, bydd ei gorff yn dechrau cael yr adweithiau corfforol cyffredin i bryder. Bydd yr unigolyn yn sylwi ar y teimladau corfforol hyn ac yna’n eu dehongli fel ‘trychinebus’ – peryglus iawn. Mae hyn yn creu canfyddiad o fygythiad sydd, yn ei dro, yn cynyddu’r pryder sydd yna’n cynyddu’r adweithiau corfforol, mewn cylch ofnadwy sy’n arwain at bwl o banig.

Described image
Ffigur 4 Model gwybyddol anhwylder panig: cylch dieflig panig

Gweithgaredd 4 Llwybr panig

Gan eich bod nawr wedi dysgu am y model, ceisiwch fapio sut gallai un sbardun (mewnol neu allanol) arwain at bwl o banig. Edrychwch ar y blwch isod a defnyddio’r enghraifft i roi eich ymateb eich hun.

Enghraifft Eich ymateb
Sbardun (mewnol neu allanol) Sbardun mewnol: Teimlo ychydig allan o wynt Sbardun:
I ddefnyddio’r ymarferoldeb rhyngweithiol yma, bydd angen cyfrif am ddim gyda’r Brifysgol Agored. Mewngofnodwch neu gofrestrwch.
Bygythiad Barn: ‘Gall bod allan o wynt olygu rhywbeth drwg’ Bygythiad:
I ddefnyddio’r ymarferoldeb rhyngweithiol yma, bydd angen cyfrif am ddim gyda’r Brifysgol Agored. Mewngofnodwch neu gofrestrwch.
Pryder Teimladau: Poeni/ofn Pryder:
I ddefnyddio’r ymarferoldeb rhyngweithiol yma, bydd angen cyfrif am ddim gyda’r Brifysgol Agored. Mewngofnodwch neu gofrestrwch.
Teimladau corfforol Teimladau corfforol: dechrau anadlu’n gyflym, calon yn dechrau curo’n gyflymach, dechrau chwysu a chrynu Teimladau corfforol:
I ddefnyddio’r ymarferoldeb rhyngweithiol yma, bydd angen cyfrif am ddim gyda’r Brifysgol Agored. Mewngofnodwch neu gofrestrwch.
(Cam)ddehongliad trychinebus Barn: ‘Dwi’n cael trafferth anadlu, dwi am fygu’ (Cam)ddehongliad trychinebus:
I ddefnyddio’r ymarferoldeb rhyngweithiol yma, bydd angen cyfrif am ddim gyda’r Brifysgol Agored. Mewngofnodwch neu gofrestrwch.
Cylch dieflig Mae meddwl ‘dwi’n cael trafferth anadlu’ yn cynyddu’r bygythiad, y gofid, yr ofn a’r teimladau corfforol, gan arwain at ragor o (gam)ddehongliadau trychinebus – fel ‘dwi’n mygu, dwi am farw’. Cylch dieflig:
I ddefnyddio’r ymarferoldeb rhyngweithiol yma, bydd angen cyfrif am ddim gyda’r Brifysgol Agored. Mewngofnodwch neu gofrestrwch.
Interactive feature not available in single page view (see it in standard view).

Sylw

Efallai bod y llwybr panig y gwnaethoch chi ei nodi yn wahanol i’r enghraifft a gawsoch; mae hyn yn dangos bod model gwybyddol anhwylder panig yn gweithio hyd yn oed pan mae profiadau a meddyliau pobl yn wahanol yn ystod bwl o banig.

Pyliau o banig dirybudd ac wrth gysgu

Nodwyd yn gynharach mai un o elfennau allweddol anhwylder panig yw y gall unigolyn brofi pyliau o banig yn ddirybudd ac wrth gysgu. Mae model gwybyddol anhwylder panig yn ceisio egluro hyn yn y ffyrdd canlynol:

  • Pyliau o banig lle mae sbardun amlwg. Weithiau bydd pyliau o banig yn digwydd pan fydd rhywun yn ofnus iawn. Er enghraifft, efallai bydd unigolyn sydd ofn pryfed cop yn cael pwl o banig ar ôl gweld un mawr yn annisgwyl. Yn yr achos hwn, mae’n bosib nad yw’r pwl o banig yn annisgwyl, er ei fod yn brofiad dychrynllyd.
  • Pyliau o banig ‘dirybudd.’ Weithiau bydd pwl o banig yn digwydd heb i’r person sy’n ei brofi cael rhybudd. Un syniad yw bod y pyliau o banig hyn yn digwydd oherwydd bod unigolyn yn cael teimlad corfforol sy’n cael ei gysylltu â phyliau o banig neu deimlad y maen nhw'n ei ofni (fel bod allan o wynt). Gallai’r teimlad corfforol hwn gael ei achosi gan rywbeth diniwed (efallai bod ei galon yn curo’n gyflym ar ôl rhedeg i ddal y bws, neu am ei fod yn gyffrous). Fodd bynnag, y prif bwynt yw nid yw’r unigolyn yn gwahanu ‘sbardun’ y teimlad corfforol oddi wrth y pwl o banig ei hun, neu efallai nad yw’n gallu gwneud hynny. O ganlyniad, mae’r unigolyn yn profi’r pwl o banig fel un dirybudd.
  • Pyliau o banig wrth gysgu. Fel gyda phyliau o banig annisgwyl pan yn effro, credir mai meddyliau, emosiwn neu deimlad corfforol diniwed sy’n achosi’r pwl o banig. Fodd bynnag, nid y meddyliau, yr emosiwn na’r teimlad corfforol sy’n deffro’r unigolyn, ond y pwl o banig. Felly o safbwynt yr unigolyn, mae’r pwl o banig yn digwydd heb unrhyw beth yn ei achosi.

Mae model gwybyddol anhwylder panig yn ceisio egluro anhwylder panig yng nghyswllt dehongliadau trychinebus o’r adweithiau corfforol cyffredin i ofn neu bryder. Mae’r adran nesaf yn egluro mwy am yr ymateb ‘normal’ hwn, sef ofn, a sut nad yw’n rhywbeth i’w ofni.

dd803_2

Take your learning further371

Making the decision to study can be a big step, which is why you'll want a trusted University. The Open University has 50 years’ experience delivering flexible learning and 170,000 students are studying with us right now. Take a look at all Open University courses372.

If you are new to university level study, we offer two introductory routes to our qualifications. Find out Where to take your learning next?373 You could either choose to start with an Access courses374or an open box module, which allows you to count your previous learning towards an Open University qualification.

Not ready for University study then browse over 1000 free courses on OpenLearn375 and sign up to our newsletter376 to hear about new free courses as they are released.

Every year, thousands of students decide to study with The Open University. With over 120 qualifications, we’ve got the right course for you.

Request an Open University prospectus371